trang mobile trang fb cong thong tin trang fb cong thong tin

ĐỊA CHÍ TỈNH ĐỒNG THÁP

Cỡ chữ : A- A A+
Tỉnh Đồng Tháp dưới thời Gia Định phủ (1698 - 1802):

Đã từ lâu, lưu dân người Việt ở miền Bắc, miền Trung theo đường sông Đồng Nai, Sài Gòn, Cửu Long vào khai phá lập nghiệp ở vùng đất có tên là Thuỷ Chân Lạp, hình thành nhiều tụ điểm cư dân như Mô Xoài (Bà Rịa), Nông Nại (Đồng Nai), Bến Nghé (Sài Gòn), Mỹ Tho, Sa Đéc (hai bên bờ Sông Tiền). Đến năm 1679, Chúa Nguyễn Phước Tần chấp nhận sự du nhập của đám di thần nhà Minh và cho cư ngụ ở Biên Hoà và Mỹ Tho. Sự kiện này làm cho các tụ điểm cư dân trước đây đông hơn và trở thành trung tâm di dân lan ra khu vực chung quanh. Mùa xuân năm Mậu Dần (1698), vâng lệnh Chúa Nguyễn, Nguyễn Hữu Cảnh vào Nam kinh lược, xác lập chủ quyền của người Việt trên vùng đất mới, lập ra hai dinh Trấn Biên và Phiên Trấn, gọi chung là Gia Định phủ, trên phần đất từ sông Đồng Nai đến sông Tiền. Sử cũ ghi rõ “lấy xứ Sài Gòn làm huyện Tân Bình, dựng dinh Phiên Trấn[1]  . Như vậy là dinh Phiên Trấn chỉ có một huyện là Tân Bình, huyện này rất lớn, bao gồm Thành Phố Hồ Chí Minh và các tỉnh Tây Ninh, Long An, Tiền Giang và phần đất phía bắc sông Tiền của tỉnh Đồng Tháp ngày nay. Là đất mới cư dân còn thưa thớt, cư ngụ rải rác, có nơi chưa tiện thiết lập cơ sở hành chánh hạ tầng nên phải theo cơ chế khố trường. Cho đến năm 1741, ở dinh Phiên Trấn có chín khố trường (khố trường đặt ở thôn nào thì lấy tên thôn đó làm tên): Hoàng Lạp, Tam Lịch, Quy An, Quy Hoá, Thiên Mụ, Cảnh Dương, Tân Thạnh, Giản Thảo và Bả Canh[2]. Khố trường Bả Canh đặt ở vùng Mỹ Trà, nơi có nhiều lưu dân xuất thân từ thôn Bả Canh (thuộc xã Đập Đá, trấn Bình Định, nay thuộc thị trấn Đập Đá, huyện An Nhơn tỉnh Bình Định), quản lý khu vực mà sau này có tên là Cao Lãnh. Trong Gia Định thành thông chí, Trịnh Hoài Đức có nói rõ chức năng của khố trường: “Đầu tiên... không thể lấy pháp luật mà ràng buộc, nên phải trù hoạch nhiều phương, lập sổ biệt nạp chín khố trường, cho dân tuỳ tiện, lập ấp khai canh khắp nơi, lập ra trang trại, man, nậu... để thu thập dân chúng, đều tuỳ theo nghề nghiệp mà thu thuế cho có thông thuộc, cốt yếu về việc mở mang ruộng đất, trồng tỉa hoa lợi mà thôi, như vậy tuy thấy có sự phức tạp, nhưng tựu trung đều có giềng mối[3] . Như vậy, sau cuộc kinh lược của Nguyễn Hữu Cảnh, phần phía bắc sông Tiền của tỉnh Đồng Tháp thuộc huyện Tân Bình của Phiên Trấn; song do chưa hình thành xã thôn ổn định, nên phải áp dụng cơ chế khố trường biệt nạp.

Năm 1732, do đất đai khai thác mở rộng, Chúa Nguyễn lấy phần đất phía Nam Phiên Trấn - tức có phần đất ở phía Bắc sông Tiền của Đồng Tháp – lập châu Định Viễn, dựng dinh Long Hồ[4] , đặt lỵ sở tại thôn An Bình Đông, có tục danh là Cái Bè, nên được gọi là Cái Bè dinh. Đến năm 1757, Chúa Nguyễn tiếp thu đất Tầm Phong Long (nằm giữa sông Tiền và sông Hậu) và vùng đất này được Nghi biểu hầu Nguyễn Cư Trinh thành lập ba đạo: Châu Đốc (ở Hậu Giang), Tân Châu (ở Tiền Giang) và Đông Khẩu (xứ Sa Đéc). Cả ba đạo đều thuộc dinh Long Hồ; cùng lúc ấy, lỵ sở của Long Hồ cũng dời về xứ Tầm Bao (thôn Long Hồ thị xã Vĩnh Long sau này). Đạo không phải là phân hạt hành chánh đơn thuần mà là một khu vực biên giới giao cho quân đội quản lý (quân quản), trực thuộc sự quản lý của dinh. Như vậy, đến năm 1757 đất Đồng Tháp ngày nay trực thuộc dinh Long Hồ, phía bắc sông Tiền thuộc châu Định Viễn, phía nam sông thuộc  đạo Đông Khẩu.

Năm Nhâm Thìn (1772), chúa Nguyễn Phước Thuần thấy xứ Mỹ Tho đã định hình nên cho thành lập đạo Trường Đồn[5]. Đến tháng 11 năm 1779, lại nhận thấy đạo Trường Đồn rất rộng lại nằm ở chỗ trọng yếu giữa ba dinh Trấn Biên, Phiên Trấn và Long Hồ, nên nâng cấp lên thành dinh, gồm một huyện là Kiến Khương, với ba tổng: Kiến Đăng, Kiến Hưng và Kiến Hòa[6] . Năm 1781, được cải tên thành dinh Trấn Định[7] và chế độ khố trường biệt nạp được bãi bỏ, đặt chức lưu thủ, cai bạ và ký lục cai trị như các dinh khác.

Như vậy cho đến trước khi Nguyễn Ánh lên ngôi (1802), Gia Định phủ gồm 4 dinh: Trấn Biên, Phiên Trấn, Trấn Định, Long Hồ và một trấn: Hà Tiên. Địa giới tỉnh Đồng Tháp nằm trong tổng Kiến Đăng của dinh Trấn Định (phần phía Bắc sông Tiền) và đạo Đông Khẩu của dinh Long Hồ (phần phía Nam sông Tiền).


Giới thiệu Cổng Thông tin | Quảng cáo | Sơ đồ
Đơn vị quản lý: Văn phòng UBND Tỉnh
Trụ sở: số 12, đường 30/4, phường 1, thành phố Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp
Điện thoại: 0277.3851431 - 0277.3853744, Fax: 0277.3851615, Email: banbientap@dongthap.gov.vn
Số lượt truy cập: