Ông Lê Minh Hoan chia sẻ tại Tọa đàm với chủ đề “Vai trò của giai cấp nông dân Đồng Tháp trong các thời kỳ cách mạng”, gắn với họp mặt kỷ niệm 96 năm Ngày thành lập Hội Nông dân Việt Nam. Ảnh: Lê Minh

Có một hình ảnh rất quen ở miền quê, sau buổi làm đồng, vài người nông dân ngồi lại bên ấm trà. Chuyện ban đầu là trời mưa, trời nắng, con nước lên xuống. Rồi chuyện chuyển sang ruộng bên kia sao lúa đẹp hơn, vườn bên nọ sao trái bán được giá hơn. Có người kể một cách làm mới. Có người lắc đầu: “Hổng biết có được không?”. Nhưng rồi cũng có người nói: “Hay là mình thử coi!”.

Nhiều đổi thay bắt đầu từ những cuộc chuyện trò như vậy. Một người dám hỏi, một người chịu nghe, vài người cùng thử. Chuyện lớn đôi khi nảy mầm từ một chỗ ngồi rất nhỏ.

Kỷ niệm 96 năm Ngày thành lập Hội Nông dân Việt Nam là dịp để cùng nhớ về những chặng đường đã qua, về những thế hệ cán bộ Hội và bà con đã bền bỉ gắn bó với ruộng đồng, quê hương, đất nước. Trong những năm tháng gian khó, người nông dân vừa làm ra hạt lúa, vừa chở che, đùm bọc, góp sức cho cách mạng. Những đóng góp ấy có khi được ghi trong sử sách, có khi lặng lẽ nằm trong ký ức một gia đình, một xóm nhỏ, một người mẹ.

Có những điều đi qua năm tháng vẫn còn nguyên giá trị: lòng yêu nước, nghĩa tình làng xóm, sự cần cù, tinh thần vượt khó. Đó là phần gốc rễ để hôm nay bước tiếp. Nhưng cây muốn lớn thì phải có thêm cành mới, lá mới. Trân trọng truyền thống cũng là biết làm cho truyền thống tiếp tục sống trong những việc làm của ngày hôm nay.

Ngày trước, bà con chung sức vượt qua chiến tranh, đói nghèo. Hôm nay, trước mắt là những bài toán khác, thời tiết khó đoán hơn, thị trường thay đổi nhanh hơn, yêu cầu về chất lượng ngày càng cao hơn. Có người làm rất cực mà thu nhập vẫn bấp bênh. Có nhà được mùa nhưng chưa vui, bởi chưa biết bán cho ai, bán với giá nào. Có người muốn đổi cách làm nhưng ngại rủi ro, ngại mình không theo kịp.

Những nỗi lo ấy cần được lắng nghe đến nơi đến chốn. Bởi muốn nói chuyện đổi mới hoạt động Hội, trước hết phải hiểu điều gì đang làm bà con nông dân trăn trở.

Đôi khi, người nông dân chưa cần nghe một bài nói thật dài. Bà con cần một người cùng ra vườn, cùng nhìn cái lá đang vàng, cùng xem cuốn sổ chi phí, cùng hỏi vì sao làm nhiều mà phần lời còn ít. Từ câu hỏi cụ thể ấy, chuyện học nghề, hợp tác, thị trường hay chuyển đổi số mới có chỗ để bắt đầu.

Một tổ chức Hội gần dân là nơi bà con có thể nói thật: “Chuyện này chưa hiểu”, “Cách này làm chưa được”, “Vụ rồi bị lỗ”, mà không thấy ngại. Cán bộ Hội cũng có thể nói thật: “Việc này cần tìm thêm người biết để cùng giải quyết”. Không ai phải biết hết mọi thứ. Điều quý là biết mở cửa, tìm người, nối việc.

Hội có thể trở thành một nhịp cầu như vậy. Phía này là kinh nghiệm ruộng vườn của bà con. Phía kia là nhà khoa học, doanh nghiệp, người làm thị trường, ngân hàng, trường nghề, những người trẻ biết công nghệ. Nhịp cầu càng vững, người nông dân càng có thêm cơ hội.

Nhưng nối được rồi còn phải đi cùng. Mời một chuyên gia về nói chuyện là khởi đầu. Sau buổi nói chuyện, bà con áp dụng ra sao, vướng chỗ nào, ai hỗ trợ tiếp, đó mới là điều quyết định. Một lớp tập huấn chỉ thật sự có ý nghĩa khi kiến thức bước ra khỏi hội trường, đi vào thửa ruộng, khu vườn, ao nuôi.

Nói đến người nông dân chuyên nghiệp, có người nghĩ chắc phải có trang trại lớn, máy móc hiện đại, bằng cấp đầy đủ. Thật ra, sự chuyên nghiệp có thể bắt đầu rất giản dị là biết ghi lại hôm nay đã dùng gì, tốn bao nhiêu; biết tính phần lời sau một mùa vụ; biết giữ lời hẹn với người mua; biết làm đúng điều đã cam kết.

Một cuốn sổ nhỏ cũng có thể mở ra một cách nghĩ lớn. Trước đây làm theo trí nhớ, hôm nay làm có ghi chép. Trước đây thấy người ta trồng thì trồng theo, hôm nay tìm hiểu người mua cần gì rồi mới tính chuyện xuống giống. Trước đây chỉ nhìn năng suất, hôm nay nhìn cả chi phí, chất lượng và khả năng bán hàng.

Chuyên nghiệp còn là biết nhận ra giới hạn của mình. Người giỏi trồng cây chưa chắc giỏi bán hàng. Người hiểu kỹ thuật chưa chắc rành hợp đồng. Vậy thì tìm người cùng làm. Đâu cần một người phải gánh hết mọi việc.

Đó cũng là lý do cần hợp tác. Một nhà có thể làm rất tốt, nhưng để có đủ sản lượng, đồng đều chất lượng, giao hàng đúng hẹn, thường phải có nhiều nhà cùng làm tốt. Cái khó nằm ở chỗ mỗi người quen một cách, mỗi nhà có một tính toán. Muốn đi cùng, phải chịu ngồi lại, nói rõ quyền lợi, trách nhiệm, cùng xây dựng cách làm chung.

Hội quán, tổ hợp tác, hợp tác xã có thể bắt đầu từ nhu cầu ấy. Hội quán giúp bà con hiểu nhau, tin nhau, học cùng nhau. Khi cần tổ chức dịch vụ và kinh doanh chung, hợp tác xã tạo thêm khả năng tập hợp nguồn lực. Mỗi hình thức có việc của mình, cùng hướng tới một điều là giúp người nông dân bớt đơn độc.

Vận động hợp tác cần sự kiên nhẫn. Bà con phải nhìn thấy lợi ích, hiểu cách vận hành, được tham gia quyết định. Niềm tin lớn lên từ những việc nhỏ làm đúng, từ sự minh bạch, từ lời hứa được giữ. Một dịch vụ mua chung giúp giảm chi phí, một chuyến hàng bán chung có kết quả tốt, một khoản thu chi được giải thích rõ ràng, đều có thể làm nền cho bước tiếp theo.

Còn người nông dân văn minh được nhận ra từ đâu? Từ cách đối xử với đất, với nước, với người mua và với nhau. Một bao bì thuốc được thu gom đúng chỗ. Một dòng kênh được giữ sạch. Một sản phẩm làm đúng như đã giới thiệu. Một cuộc trao đổi có bất đồng nhưng vẫn giữ tình làng nghĩa xóm.

Văn minh còn là biết dành chỗ cho phụ nữ, cho người trẻ lên tiếng. Trong nhiều gia đình, phụ nữ vừa làm đồng, vừa chăm lo nhà cửa, vừa bán hàng, nhưng tiếng nói đôi khi chưa được chú ý đủ. Người trẻ có ý tưởng mới, có khi chưa kịp trình bày đã nghe: “Xưa nay có ai làm vậy đâu!”. Nếu câu nào cũng khép lại bằng “xưa nay”, cái mới biết đi vào bằng cửa nào?

Kinh nghiệm của người đi trước rất quý. Sự tò mò của người trẻ cũng quý. Khi hai điều ấy gặp nhau, quê mình có thêm cơ hội. Người lớn chỉ cách nhìn đất, nhìn cây; người trẻ giúp chụp hình sản phẩm, ghi chép dữ liệu, tìm khách hàng. Mỗi người góp một phần, chuyện khó có thể nhẹ hơn.

Sáng tạo trong nông nghiệp cũng không phải chuyện xa vời. Có khi là điều chỉnh một dụng cụ để đỡ đau lưng. Có khi là tận dụng phụ phẩm thành sản phẩm có ích. Có khi là thay cách đóng gói, kể rõ câu chuyện khu vườn, tổ chức một buổi cho khách đến trải nghiệm. Những điều ấy bắt đầu từ việc chịu quan sát và chịu hỏi: “Có cách nào làm tốt hơn không?”.

Hội nông dân nên là nơi khuyến khích những câu hỏi như vậy. Bà con thử một cách mới có thể chưa thành công ngay. Nếu được cùng xem lại, hiểu nguyên nhân, điều chỉnh rồi thử tiếp, lần chưa thành công ấy vẫn đem lại điều hữu ích. Muốn có người sáng tạo, phải có chỗ cho người ta học từ trải nghiệm của mình.

Nông nghiệp sinh thái cũng cần bắt đầu bằng những điều có thể nhìn thấy. Đất giữ được độ màu mỡ. Nước sử dụng tiết kiệm hơn. Chi phí đầu vào được tính kỹ hơn. Phụ phẩm có thêm giá trị. Sức khỏe của người làm vườn được quan tâm hơn. Khi bà con thấy lợi ích gần gũi với đời sống, những khái niệm lớn sẽ dần trở thành cách làm hằng ngày.

Một khu vườn khỏe không chỉ nhờ chăm cái cây đang cho trái. Còn phải chăm phần đất dưới chân cây, nguồn nước đi qua vườn, những sinh vật cùng sống trong đó. Một cộng đồng nông thôn khỏe cũng vậy. Cần có sinh kế, có trường học, có nơi sinh hoạt, có tình người, có cơ hội để con cháu trở về làm việc trên quê hương.

Nông thôn hiện đại vì vậy phải làm cho cuộc sống bà con thuận tiện và tốt đẹp hơn. Người già được chăm sóc, trẻ em có chỗ vui chơi, người làm nông tiếp cận được kiến thức và dịch vụ cần thiết. Làng quê vẫn giữ được nét riêng mà mở lòng với những điều mới.

Để góp sức vào hành trình ấy, hoạt động Hội có thể đổi mới từ những câu hỏi rất gần. Sau một cuộc sinh hoạt, bà con hiểu thêm điều gì? Sau một đợt hỗ trợ, gia đình nào làm ăn tốt hơn? Sau một cuộc kết nối, vướng mắc nào được tháo gỡ? Hội viên có muốn đến, muốn nói, muốn góp việc hay không?

Có thể thử bắt đầu bằng một nhóm nhỏ, một việc cụ thể, cùng theo dõi đến khi có kết quả. Làm được rồi chia sẻ cho nhau. Chưa được thì cùng sửa. Việc nhỏ làm tới nơi sẽ tạo niềm tin cho việc lớn.

Chín mươi sáu năm là một hành trình đáng trân trọng. Phía trước là những mùa mới, với cả cơ hội và thử thách. Người nông dân vẫn sẽ đứng giữa ruộng đồng, nhưng bên cạnh cần có thêm những bàn tay, những kiến thức, những mối liên kết để bước đi vững vàng hơn.

Mong rằng mỗi khi nghĩ đến Hội, bà con thấy có một nơi để tìm đến, một người chịu lắng nghe, một nhóm người sẵn lòng cùng giải quyết việc khó. Và mỗi khi ngồi lại bên ấm trà quê, câu chuyện sẽ có thêm những niềm vui: vụ này giảm được chi phí, vườn này có khách hàng mới, xóm mình có thêm người trẻ trở về.

Rồi giữa những câu chuyện ấy, lại có người nói: “Hay là mình thử coi!”.

Khi lời rủ ấy có người hưởng ứng, khi người nông dân còn muốn học, muốn hợp tác, muốn làm cho quê mình tốt hơn, thì những mùa hy vọng vẫn đang tiếp tục nảy mầm.