Công tác hòa giải ở cơ sở có vai trò rất quan trọng trong việc duy trì trật tự, ổn định xã hội và giải quyết các mâu thuẫn trong cộng đồng, góp phần bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân, đồng thời giúp xây dựng một xã hội dân chủ, công bằng, đoàn kết và văn minh.

Kế thừa và phát huy kết quả đã đạt được, đồng thời khắc phục những hạn chế, bất cập trong quá trình thực hiện Quyết định số 428/QĐ-TTg ngày 18/4/2019 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án “Nâng cao năng lực đội ngũ hòa giải viên ở cơ sở giai đoạn 2019 - 2022”, nhằm xây dựng đội ngũ hòa giải viên ở cơ sở có trình độ, kỹ năng hòa giải đáp ứng yêu cầu của công tác hòa giải ở cơ sở trong giai đoạn mới, ngày 14/4/2024, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định 315/QĐ-TTg phê duyệt Đề án “Nâng cao năng lực đội ngũ hòa giải viên ở cơ sở” giai đoạn 2024 - 2030 (sau đây gọi tắt là Đề án 315).

Để triển khai thực hiện Đề án 315 trên địa bàn tỉnh, Ủy ban nhân dân (UBND) tỉnh đã ban hành Kế hoạch số 165/KH-UBND ngày 15/5/2024 triển khai, thực hiện Đề án “Nâng cao năng lực đội ngũ hòa giải viên ở cơ sở giai đoạn 2024 - 2030”, với mục tiêu là xây dựng, củng cố, nâng cao năng lực đội ngũ hòa giải viên ở cơ sở, tạo động lực thúc đẩy sự đổi mới, sáng tạo và ngày càng hiệu quả trong công tác hòa giải ở cơ sở, đáp ứng yêu cầu của xã hội trong giai đoạn mới, góp phần thiết thực vào phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, góp phần xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh, các tổ chức chính trị - xã hội tỉnh, các sở, ngành có liên quan, UBND 11 huyện, thành phố, thị xã (cấp huyện) đã ban hành kế hoạch để tổ chức thực hiện Đề án 315 cho phù hợp với tình hình thực tiễn hoạt động của ngành, lĩnh vực, địa bàn quản lý. Qua hơn 6 tháng triển khai, thực hiện Đề án “Nâng cao năng lực đội ngũ hòa giải viên ở cơ sở” giai đoạn 2024 - 2030 trên địa bàn tỉnh đã đạt được một số kết quả bước đầu đáng ghi nhận, như sau:

Thứ nhất, toàn tỉnh đã kiện toàn đội ngũ tập huấn viên cấp tỉnh, cấp huyện về hòa giải ở cơ sở

Sở Tư pháp đã chủ trì, phối hợp với các ngành, đoàn thể tỉnh tham mưu Chủ tịch UBND tỉnh quyết định kiện toàn đội ngũ tập huấn viên cấp tỉnh về hòa giải ở cơ sở, với 12 tập huấn viên (Quyết định số 1668/QĐ-UBND ngày 06/8/2024), trong đó chú trọng bổ sung nguồn tập huấn viên là đội ngũ Thẩm phán, Kiểm sát viên, Hội thẩm nhân dân, luật gia, luật sư, lực lượng Công an nhân dân, Bộ đội Biên phòng tham gia làm tập huấn viên. UBND cấp huyện kiện toàn đội ngũ tập huấn viên cấp huyện, bình quân có từ 04 - 08 tập huấn viên/huyện. Hiện nay, đội ngũ tập huấn viên cấp tỉnh, cấp huyện về hòa giải ở cơ sở là 78 người (cấp tỉnh: 12; cấp huyện 66).

Thứ hai, các Tổ hòa giải ở cơ sở được UBND cấp xã quan tâm kiện toàn, củng cố theo quy định của Luật Hòa giải ở cơ sở và các văn bản hướng dẫn thi hành

UBND các xã, phường, thị trấn quan tâm kiện toàn, củng cố các Tổ hòa giải ở cơ sở. Toàn tỉnh hiện có 1.030 tổ hòa giải, với 6.691 hòa giải viên được bố trí đều khắp các địa bàn ấp, khu phố, cụm dân cư trong tỉnh.

Thứ ba, một số hoạt động tập huấn, bồi dưỡng nghiệp vụ quản lý nhà nước về công tác hòa giải ở cơ sở cho đội ngũ lãnh đạo UBND cấp xã, công chức tư pháp - hộ tịch tiếp tục được Sở Tư pháp quan tâm thực hiện; mô hình “cấp xã điển hình về hòa giải ở cơ sở” tiếp tục được duy trì và nhân rộng trên phạm vi toàn tỉnh

Sở Tư pháp đã phối hợp với Trường Chính trị tỉnh tổ chức 02 lớp tập huấn cập nhật kiến thức, bồi dưỡng nghiệp vụ quản lý nhà nước về công tác hòa giải ở cơ sở cho đội ngũ lãnh đạo UBND cấp xã, công chức tư pháp - hộ tịch với hơn 350 lượt đại biểu tham dự. Trong năm 2024, Tiền Giang tiếp tục thực hiện và nhân rộng các mô hình điển hình về hòa giải ở cơ sở hoạt động có hiệu quả trên địa bàn tỉnh theo Công văn số 04/HĐPH ngày 20/10/2023 của Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật (PBGDPL) tỉnh về việc nhân rộng mô hình điển hình năm 2023, gồm: mô hình “Hòa giải tại nơi xảy ra tranh chấp”; mô hình “Hòa giải tranh chấp kết hợp PBGDPL”; mô hình “Phiên hòa giải với sự tham gia của người có uy tín đối với các bên tranh chấp”, phục vụ cho việc xét công nhận cấp xã, cấp huyện đạt chuẩn tiếp cận pháp luật trong xây dựng nông thôn mới trên địa bàn tỉnh.

Bồi dưỡng nghiệp vụ, kiến thức pháp luật về hòa giải tại xã Tân Hưng, huyện Cái Bè

Thứ tư, kết quả hòa giải thành năm 2024 của tỉnh đạt tỷ lệ khá cao

Công tác hòa giải ở cơ sở luôn được cấp ủy, chính quyền địa phương và ngành Tư pháp chú trọng triển khai thực hiện và đạt kết quả tích cực. Trong năm 2024, các tổ hòa giải đã tiếp nhận 799 vụ việc, trong đó hòa giải thành 758 vụ việc, đạt 94,86% (có 05 đơn vị cấp huyện có tỷ lệ hòa giải thành 100%, gồm: Chợ Gạo, Gò Công Đông, Tân Phú Đông, thành phố Mỹ Tho và thành phố Gò Công), cao hơn tỷ lệ trung bình chung của cả nước 10% (cả nước tỷ lệ hòa giải thành đạt 84,8%).

Thiết nghĩ để tiếp tục phát huy những kết quả đạt được nêu trên, trong thời gian tới, việc tổ chức thực hiện Đề án “Nâng cao năng lực đội ngũ hòa giải viên ở cơ sở giai đoạn 2024 - 2030” cần tập trung vào một số nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu sau:

Một là, tiếp tục nâng cao vai trò, trách nhiệm của cấp ủy, chính quyền cấp cơ sở trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo, tổ chức thực hiện công tác hòa giải ở cơ sở. Qua đó, tiếp tục kiện toàn, củng cố tổ chức và nâng cao chất lượng hoạt động của các tổ hòa giải ở cơ sở; tăng cường tuyên truyền, phổ biến, vận động để người dân, cộng đồng dân cư nâng cao nhận thức về vai trò, ý nghĩa, tính nhân văn của hoạt động hòa giải ở cơ sở, khi có phát sinh mâu thuẫn, tranh chấp thì lựa chọn phương thức hòa giải ở cơ sở để hòa giải mâu thuẫn, tranh chấp.

Hai là, tiếp tục triển khai thực hiện Kế hoạch số 165/KH-UBND ngày 15/5/2024 của UBND tỉnh triển khai, thực hiện Đề án “Nâng cao năng lực đội ngũ hòa giải viên ở cơ sở” giai đoạn 2024 - 2030, gắn kết chặt chẽ với các đề án, chương trình PBGDPL được Thủ tướng Chính phủ ban hành, như: Đề án “Tăng cường năng lực tiếp cận pháp luật của người dân” theo Quyết định số 977/QĐ-TTg ngày 11/8/2022 của Thủ tướng Chính phủ; Đề án “Tăng cường truyền thông dự thảo chính sách có tác động lớn đến xã hội trong quá trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật giai đoạn 2022 - 2027” theo Quyết định số 407/QĐ-TTg ngày 30/3/2022 của Thủ tướng Chính phủ; Đề án “Nâng cao hiệu quả công tác PBGDPL gắn với vận động quần chúng nhân dân chấp hành pháp luật tại cơ sở của lực lượng Công an nhân dân giai đoạn 2021 - 2027”; Đề án “Phát huy vai trò của lực lượng Quân đội nhân dân tham gia công tác PBGDPL, vận động Nhân dân chấp hành pháp luật tại cơ sở giai đoạn 2021 - 2027”; Đề án “Phát huy vai trò của Hội Luật gia các cấp trong công tác PBGDPL giai đoạn 2024 - 2030…

Ba là, khảo sát, đánh giá tình hình, thực trạng tổ chức và hoạt động hòa giải ở cơ sở để đề ra và thực hiện các giải pháp hiệu quả, thiết thực, nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác hòa giải ở cơ sở.

Bốn là, quan tâm đào tạo, bồi dưỡng, tập huấn kiến thức pháp luật, nghiệp vụ, kỹ năng hòa giải ở cơ sở cho đội ngũ tập huấn viên cấp tỉnh, cấp huyện và đội ngũ hòa giải viên ở cơ sở. Trong đó, ngoài việc trang bị kiến thức pháp luật, các lớp bồi dưỡng, tập huấn phải chú trọng tập huấn kỹ năng nắm bắt tâm lý theo Chương trình khung về đào tạo, bồi dưỡng công tác hòa giải ở cơ sở của Bộ Tư pháp. Việc tập huấn cần thực hiện bằng hình thức phù hợp, bao gồm cả trực tuyến, trực tiếp để các hòa giải viên ở cơ sở có thể tham gia dễ dàng. Xây dựng đội ngũ tập huấn viên cấp tỉnh, cấp huyện làm nòng cốt để tập huấn, bồi dưỡng kỹ năng, nghiệp vụ cho đội ngũ hòa giải viên ở cơ sở.

Năm là, tăng cường, khuyến khích đội ngũ hòa giải viên, các tổ hòa giải ở cơ sở ứng dụng công nghệ thông tin, truyền thông vào công tác hòa giải ở cơ sở, như: sử dụng các phần mềm, ứng dụng để hỗ trợ kỹ năng, nghiệp vụ cho hòa giải viên ở cơ sở trong công việc; phát triển các nền tảng trực tuyến để người dân có thể tiếp cận hoạt động hòa giải ở cơ sở một cách thuận tiện và nhanh chóng.

Có thể khẳng định rằng, việc tổ chức thực hiện tốt những giải pháp trên sẽ góp phần phát huy vai trò quan trọng của đội ngũ hòa giải viên ở cơ sở trong việc giải quyết hiệu quả các mâu thuẫn, tranh chấp, tạo sự đoàn kết trong cộng đồng dân cư, góp phần vào sự phát triển ổn định của xã hội./.

                                                                     Lê Tân - Sở Tư pháp Tiền Giang