Ngày 11/6/2025, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 120/2025/NĐ-CP quy định về phân định thẩm quyền của Chính quyền địa phương 2 cấp trong lĩnh vực quản lý nhà nước của Bộ Tư pháp và Nghị định số 121/2025/NĐ-CP quy định về phân quyền, phân cấp trong các lĩnh vực quản lý nhà nước của Bộ Tư pháp. 02 Nghị định trên có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2025, theo đó, 03 nội dung cơ bản của phân quyền, phân cấp và phân định thẩm quyền giữa Chính phủ và chính quyền địa phương 2 cấp trong lĩnh vực tư pháp, gồm:

1. Quy định về phân định thẩm quyền trong lĩnh vực tư pháp

Nghị định số 120/2025/NĐ-CP quy định việc phân định thẩm quyền khi tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp trong các lĩnh vực: hành chính tư pháp (hộ tịch, nuôi con nuôi); chứng thực; hòa giải ở cơ sở, bồi thường nhà nước và trình tự, thủ tục thực hiện các thủ tục hành chính (TTHC) khi phân định thẩm quyền từ thẩm quyền của cấp huyện cho cấp xã hoặc cấp tỉnh, cụ thể:

- Các lĩnh vực cụ thể được phân định thẩm quyền:

(1) Về lĩnh vực hộ tịch: Quy định thẩm quyền đăng ký hộ tịch, giải quyết việc đăng ký hộ tịch. Theo đó, các nhiệm vụ của UBND cấp huyện, Chủ tịch UBND cấp huyện sẽ được chuyển giao tương ứng cho UBND cấp xã, Chủ tịch UBND cấp xã; các nhiệm vụ của Phòng Tư pháp, Trưởng phòng Tư pháp, công chức làm công tác hộ tịch cấp huyện sẽ được chuyển giao cho công chức tư pháp - hộ tịch cấp xã). Đồng thời, quy định UBND cấp xã có thẩm quyền khai thác, sử dụng cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử để đăng ký hộ tịch theo thẩm quyền; cấp bản sao trích lục hộ tịch; cấp Giấy xác nhận tình trạng hôn nhân; xác nhận thông tin hộ tịch đối với các trường hợp đã đăng ký hộ tịch tại các cơ quan đăng ký hộ tịch trên địa bàn hoặc người có yêu cầu đang cư trú trên địa bàn;

(2) Về lĩnh vực nuôi con nuôi: quy định trách nhiệm của UBND các cấp trong quản lý việc nuôi con nuôi; rà soát, tìm người nhận trẻ em làm con nuôi; giải quyết TTHC trong lĩnh vực nuôi con nuôi;

(3) Về lĩnh vực chứng thực: quy định về thẩm quyền và trách nhiệm chứng thực, theo đó, các nhiệm vụ của UBND cấp huyện, Chủ tịch UBND cấp huyện sẽ được chuyển giao tương ứng cho UBND cấp xã, Chủ tịch UBND cấp xã; các nhiệm vụ của Phòng Tư pháp, Trưởng phòng Tư pháp, công chức làm công tác hộ tịch cấp huyện sẽ được chuyển giao cho công chức tư pháp - hộ tịch cấp xã; cộng tác viên dịch thuật, đăng ký chữ ký mẫu, chứng thực chữ ký người dịch;

(4) Về lĩnh vực hòa giải và bồi thường nhà nước: Phân định trên cơ sở các quy định về thẩm quyền tại Nghị định số 15/2014/NĐ-CP ngày 27/02/2014 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật Hòa giải; Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước năm 2017.

- Một số vấn đề cần lưu ý về trình tự, thủ tục thực hiện thủ tục hành chính (TTHC): 

+ Nghị định số 120/2025/NĐ-CP quy định việc thực hiện TTHC theo hướng “phi địa giới hành chính” trên địa bàn tỉnh, người dân có quyền đến bất cứ UBND cấp xã nào để yêu cầu được giải quyết các TTHC mà không phụ thuộc vào nơi cư trú; trường hợp cá nhân lựa chọn thực hiện TTHC về hộ tịch không phải tại UBND cấp xã nơi thường trú hoặc nơi tạm trú thì UBND cấp xã nơi tiếp nhận yêu cầu có trách nhiệm hỗ trợ người dân nộp hồ sơ đăng ký hộ tịch trực tuyến đến đúng cơ quan có thẩm quyền theo quy định.

+ Việc trả kết quả cũng được quy định theo hướng linh hoạt, thuận lợi hơn, theo đó nhiều TTHC (người yêu cầu đăng ký khai sinh, đăng ký khai tử… không phải có mặt tại cơ quan đăng ký hộ tịch để ký vào Sổ hộ tịch) được trả kết quả qua bưu chính, trên môi trường điện tử mà không yêu cầu người dân phải có mặt tại cơ quan giải quyết TTHC; riêng TTHC đăng ký kết hôn là bắt buộc phải có mặt khi nhận Giấy chứng nhận kết hôn.

Ngoài ra, Nghị định số 120/2025/NĐ-CP đã ban hành kèm theo Phụ lục về các TTHC theo các quy định phân định thẩm quyền nói trên. Nghị định sẽ hết hiệu lực kể từ ngày 01/3/2027 (trừ 02 trường hợp quy định tại khoản 2 Điều 23). Bên cạnh đó, Nghị định cũng quy định cụ thể các trường hợp chuyển tiếp tại Điều 24 để giải quyết triệt để, thuận lợi nhất cho các thủ tục đã phát sinh giữa người dân, doanh nghiệp với cơ quan nhà nước có thẩm quyền trong giai đoạn chính quyền địa phương 03 cấp còn hoạt động.

2. Quy định về phân quyền, phân cấp trong các lĩnh vực tư pháp

Nghị định số 121/2025/NĐ-CP quy định về phân quyền, phân cấp trong lĩnh vực quản lý nhà nước của Bộ Tư pháp, tập trung vào 02 nhóm nội dung: (i) Nội dung về phân quyền (thẩm quyền gốc được quy định tại luật, nghị quyết, pháp lệnh của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội) và nội dung về phân cấp (thẩm quyền gốc được quy định tại nghị định, nghị quyết của Chính phủ, quyết định của Thủ tướng Chính phủ) xuống chính quyền địa phương cấp tỉnh và Chủ tịch UBND cấp tỉnh; (ii) Nội dung về trình tự, thủ tục và hồ sơ thực hiện các nội dung được phân quyền, phân cấp được quy định cụ thể tại các Phụ lục ban hành kèm theo Nghị định.

- Về nội dung phân quyền, phân cấp:

+ Lĩnh vực đấu giá tài sản: phân quyền 03/03 TTHC về cấp, thu hồi, cấp lại chứng chỉ hành nghề đấu giá do Chủ tịch UBND cấp tỉnh thực hiện (Điều 4 đến Điều 6);

+ Lĩnh vực trọng tài thương mại: phân quyền, phân cấp 10/10 TTHC cho Chủ tịch UBND cấp tỉnh thực hiện, trong đó phân quyền 02/10 TTHC tại Điều 7 và Điều 8; phân cấp 08/10 TTHC (Điều 31 đến Điều 38).

+ Lĩnh vực quản lý luật sư: phân quyền 04/20 TTHC cho Chủ tịch UBND cấp tỉnh (Điều 9 đến Điều 12);

+ Lĩnh vực công chứng: phân quyền 04/04 TTHC về bổ nhiệm, miễn nhiệm, bổ nhiệm lại công chứng viên và công nhận tương đương đối với người được đào tạo nghề công chứng ở nước ngoài (Điều 14 đến Điều 17);

+ Lĩnh vực nuôi con nuôi: phân quyền 01/04 TTHC (xác nhận công dân Việt Nam ở trong nước đủ điều kiện nhận trẻ em nước ngoài làm con nuôi (Điều 23);

+ Lĩnh vực thừa phát lại: phân cấp 04/04 TTHC về bổ nhiệm, miễn nhiệm, bổ nhiệm lại Thừa phát lại và công nhận tương đương đào tạo nghề Thừa phát lại ở nước ngoài (từ Điều 27 đến Điều 30);

+ Lĩnh vực trọng tài thương mại, hòa giải thương mại và quản lý, thanh lý tài sản (Quản tài viên): gồm có tổng số 11 TTHC mới được Bộ Tư pháp tham mưu Chính phủ phân cấp tại Nghị định số 112/2025/NĐ-CP ngày 29/5/2025 sửa đổi, bổ sung một số điều của các nghị định thuộc lĩnh vực bổ trợ tư pháp.

- Về trình tự, thủ tục thực hiện các TTHC:

Nghị định đã quy định cụ thể trình tự, thủ tục thực hiện, thành phần hồ sơ, thời hạn giải quyết các TTHC đối với từng loại thủ tục tại 06 Phụ lục ban hành kèm theo Nghị định (Lĩnh vực đấu giá tài sản (Phụ lục 1); trọng tài thương mại (Phụ lục 2); quản lý luật sư (Phụ lục 3); công chứng (Phụ lục 4); Nuôi con nuôi (Phụ lục 5); Thừa phát lại (Phụ lục 6)) để có thể áp dụng được ngay sau khi Nghị định được ban hành. Các quy định này đảm bảo tuân thủ yêu cầu về cải cách hành chính, cắt giảm thời gian, thành phần và chi phí tuân thủ TTHC; đối với các TTHC yêu cầu có Phiếu Lý lịch tư pháp thì không yêu cầu người dân nộp mà quy định theo hướng cơ quan giải quyết TTHC đề nghị cơ quan quản lý cơ sở dữ liệu về lý lịch tư pháp cung cấp thông tin nhằm thực thi phương án cắt giảm, đơn giản hóa quy định, TTHC liên quan đến Phiếu lý lịch tư pháp theo Quyết định số 498/QĐ-TTg ngày 11/6/2024 của Thủ tướng Chính phủ./.

Kim Thoa