Tham dự buổi lễ có các đồng chí nguyên lãnh đạo Trung ương, nguyên lãnh đạo tỉnh; Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Phạm Thành Ngại; Phó Chủ tịch Hội đồng nhân dân tỉnh Trần Thanh Nguyên; Phó Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Đinh Văn Dũng; Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Huỳnh Minh Tuấn cùng lãnh đạo các Sở, ngành tỉnh.

Đại biểu tham dự buổi lễ

Thiên hộ Dương tên là Võ Duy Dương (1827 - 1866). Năm 1857, cùng một số bạn bè hưởng ứng chính sách khai hoang của triều đình nhà Nguyễn, ông vượt biển vào Nam tìm đến đất Ba Giồng, ven vùng Lâm tẩu (tức vùng Đồng Tháp Mười) để khai hoang lập ấp. Tháng 02/1859, khi thực dân Pháp nổ súng tấn công thành Gia Định, ông cùng thủ khoa Nguyễn Hữu Huân, lúc này đang là Giáo thọ của phủ Kiến An (Định Tường) chiêu mộ nông dân lập đội nghĩa quân kéo về thành Gia Định đánh Pháp.

Đền thờ Thiên hộ Võ Duy Dương

Tháng 5/1861, lúc này thực dân Pháp đang tiến đánh các tỉnh Đông Nam kỳ mạnh mẽ, Võ Duy Dương theo phái bộ của Khâm phái quân vụ Đỗ Thúc Tịnh trở lại vào Nam với nhiệm vụ chiêu mộ nghĩa quân chống giặc. Trong một thời gian ngắn, mộ được gần 1.000 nghĩa quân và sau đó, ông được phong chức Quản cơ. Sau khi chiếm 03 tỉnh Đông Nam kỳ, thực dân Pháp bắt tay ngay vào tổ chức bộ máy cai trị và chuẩn bị mở rộng phạm vi chiếm đóng, đánh chiếm 03 tỉnh miền Tây Nam kỳ còn lại; triều đình Huế vô cùng lúng túng.

Trước tình hình này, tháng 11/1862, Võ Duy Dương cùng Đỗ Thúc Tịnh xây dựng đồn Mỹ Quý (tổng Lợi Trường, huyện Kiến Đăng, phủ Kiến An, Định Tường), làm căn cứ quyết tâm chống thực dân Pháp. Đầu năm 1862, giặc Pháp đột kích căn cứ Thuộc Nhiêu, Trần Xuân Hoà bị bắt và tự tử chết, ông tiếp tục cuộc kháng chiến đến khi Đỗ Thúc Tịnh hy sinh, Nguyễn Hữu Huân bị bắt, Thiên hộ Dương rút về Bình Cách.

Tháng 4/1866, Thống đốc Nam Kỳ De Lagrandière chia quân làm ba mũi tấn công vào Đồng Tháp Mười. Sau gần mười ngày chiến đấu, Thiên hộ Dương ra lệnh rút lui về Cao Lãnh rồi lên biên giới Tây Nam. Tại đây, ông liên kết với nghĩa quân của Trương Quyền và nghĩa quân của Achaxoa tấn công nhiều đồn ở Tây Ninh làm quân Pháp tổn thất nặng nề. Tháng 11, Thiên hộ Dương vượt biển về Kinh, chẳng may bị nạn, mất trên địa phận biển Cần Giờ.

Thiên hộ Dương nằm xuống, nhưng tên tuổi và công lao chống giặc giữ nước của ông mãi mãi được lưu truyền. Để tưởng nhớ người anh hùng có công, Nhân dân đã xây dựng đền thờ tưởng niệm tại Gò Tháp, lấy ngày 14, 15, 16 tháng 11 hằng năm để tổ chức lễ tưởng niệm ngày mất của ông.

Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Phạm Thành Ngại trao Giấy Chứng nhận của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho lãnh đạo xã Đốc Binh Kiều, Tháp Mười và đại diện Ban Quản lý di tích tỉnh, Ban Hội hương Gò Tháp

Đốc binh Kiều (mất năm 1866), tên chữ là Lê Công Kiều, Trần Phú Kiều hoặc Nguyễn Tấn Kiều, dân gian thường gọi ông là “Quan lớn Thượng”. Ông người gốc miền Trung vào Nam sinh sống ở huyện Kiến Đăng (Định Tường).

Khi đại đồn Kỳ Hòa thất thủ, ông không theo quân triều đình rút về Biên Hòa mà đưa đội nghĩa dõng của mình về đóng ở Sầm Giang, Long Hưng (Kiến Đăng). Đến khi Trương Định lập căn cứ Tân Hòa (Gò Công), Thiên hộ Dương lập căn cứ ở Bình Cách, Mỹ Quý (Ba Giồng, huyện Kiến Đăng), ông đem quân của mình gia nhập vào nghĩa quân của Thiên hộ Dương và được Thiên hộ Dương ở Ba Giồng và được phong chức “Đốc binh” và trở thành phó tướng tham mưu đắc lực của Thiên hộ Dương.

Tháng 6, năm Giáp Tý (1864), Thủ khoa Huân bị bắt ở An Giang, đến tháng sau Trương Định hy sinh ở Gò Công, nghĩa quân rơi vào tình trạng cực kỳ khó khăn. Đốc binh Kiều được giao nhiệm vụ xây dựng căn cứ. Năm 1865, lợi dụng địa thế sình lầy của vùng Đồng Tháp Mười kết hợp với kiểu đánh du kích; nghĩa quân đã phá tan nhiều đồn của Thực dân Pháp ở Cái Bè, Cai Lậy, Mỹ Quý, Doi Me…đặc biệt là trận Mỹ Trà.

Tháng 4/1866, quân Pháp, do Trần Bá Lộc chỉ huy tấn công vào Tháp Mười. Đốc binh Kiều điều động nghĩa quân chống trả quyết liệt đẩy lui nhiều đợt tiến công của giặc ở đồn Tả. Nhưng do vũ khí thô sơ, không đủ để đối phó với hỏa lực mạnh của địch, các đồn tiền của căn cứ Đồng Tháp Mười lần lượt rơi vào tay giặc.

Mấy ngày sau, được tin đại đồn thất thủ nên ông uất ức mà chết. Để ghi nhớ công lao chiến đấu chống giặc của ông, Nhân dân an táng và xây cất đền thờ tưởng niệm ông tại đại bản doanh Gò Tháp và nhiều nơi khác ở vùng Đồng Tháp Mười.

Đền thờ Đốc binh Nguyễn Tấn Kiều

Miếu Bà chúa Xứ Gò Tháp là một cơ sở tín ngưỡng có sự dung hợp và tổng hòa giữa tín ngưỡng dân gian với tín ngưỡng dân gian bản địa mà sự nhận biết rõ nhất được thể hiện qua đối tượng thờ tự trong Khu di tích Gò Tháp. Với lịch sử hơn 100 năm, Lễ hội vía Bà chúa Xứ đã trở thành nét văn hóa truyền thống của cộng đồng, hằng năm thu hút hàng trăm ngàn lượt khách thập phương đến với lễ hội để chiêm bái, cầu an, vui chơi giải trí, giao lưu cộng cảm v.v.. Đây chính là một nhu cầu thật sự trong đời sống văn hóa tinh thần của nhân dân.

Hằng năm, lễ hội vía Bà chúa Xứ Gò Tháp diễn ra từ ngày 14 - 16 tháng 3 âm lịch. Về phần thực hiện Nghi lễ do Ban Hội Hương Gò Tháp thực hiện gồm các các chương trình, nghi thức truyền thống gồm các Lễ cúng chính: Lễ cúng cơm chay; Lễ tắm Bà chúa Xứ; Lễ cúng cầu an; Lễ Thỉnh Sanh; Lễ cúng Thần Nông; Lễ cúng Chánh tế Bà chúa Xứ.

Với những giá trị đặc biệt đó, ngày 27/6/2025, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã quyết định đưa Lễ giỗ Thiên Hộ Võ Duy Dương và Đốc Binh Nguyễn Tấn Kiều cùng Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ Gò Tháp vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Huỳnh Minh Tuấn phát biểu tại buổi lễ

Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Huỳnh Minh Tuấn nhấn mạnh, đây là sự kiện có ý nghĩa đặc biệt, thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, lòng tri ân sâu sắc đối với tiền nhân, đồng thời khẳng định chiều sâu lịch sử, bản sắc văn hóa và sức sống bền bỉ của nhân dân Đồng Tháp trong tiến trình phát triển đất nước. Trong thời gian tới, tỉnh Đồng Tháp cam kết tiếp tục quản lý, bảo tồn và phát huy hiệu quả di sản văn hóa Gò Tháp; gắn gìn giữ truyền thống với giáo dục lịch sử, phát triển du lịch bền vững và xây dựng con người Đồng Tháp nghĩa tình, năng động, sáng tạo.

Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh đề nghị chính quyền địa phương tiếp tục thực hiện nghiêm trách nhiệm quản lý nhà nước về di sản, tạo điều kiện để nhân dân tham gia sâu rộng vào quá trình bảo tồn và phát huy giá trị di sản; ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch chủ động xây dựng các chương trình, giải pháp dài hạn, nâng cao chất lượng tổ chức lễ hội, gắn bảo tồn di sản với phát triển du lịch bền vững.

Việt Tiến