Ảnh minh họa. Nguồn: Báo Thanh niên

Nhưng nếu bước xuống ruộng, sẽ thấy mỗi thửa ruộng là một câu chuyện khác nhau.

Ruộng này gieo giống khác.

Ruộng kia sạ sớm hơn vài ngày.

Ruộng nọ bón phân theo cách riêng.

Tất cả đều là lúa. Nhưng không phải tất cả đều là một cánh đồng thực sự.

Câu chuyện của nông nghiệp hôm nay cũng vậy. Chúng ta đã quen nói đến tổ chức xây dựng vùng nguyên liệu. Nhưng điều mà thời đại mới cần hơn, đó là xây dựng vùng nguyên liệu có tổ chức.

Hai cách nói nghe gần giống nhau. Nhưng phía sau là hai tầng tư duy phát triển khác nhau. Một bên là tư duy diện tích. Một bên là tư duy hệ sinh thái.

Tầng thứ nhất - Từ diện tích đến tổ chức

Trong nhiều năm, khi nói đến vùng nguyên liệu, người ta thường nghĩ đến quy mô. 10.000 ha, 50.000 ha, 100.000 ha…. Những con số rất ấn tượng. Nhưng đôi khi đó chỉ là những thửa ruộng đứng cạnh nhau trên bản đồ.

Bên trong vẫn là hàng trăm hộ nông dân sản xuất riêng lẻ, nhiều quy trình khác nhau, nhiều giống khác nhau, nhiều kênh bán khác nhau.

Một cánh đồng như vậy giống như một dàn nhạc mà mỗi người chơi một bản nhạc riêng. Âm thanh vẫn vang lên. Nhưng chưa thể tạo thành một bản hòa tấu.

Vùng nguyên liệu có tổ chức bắt đầu từ việc tạo ra nhịp chung cho cánh đồng.

Nhịp chung của giống.

Nhịp chung của quy trình.

Nhịp chung của tiêu chuẩn.

Nhịp chung của thị trường.

Khi đó, cánh đồng không chỉ lớn, mà là cánh đồng được tổ chức lại.

Tầng thứ hai - Tổ chức con người

Một cánh đồng được tổ chức không phải bắt đầu từ đất. Nó bắt đầu từ con người. Nếu nông dân vẫn sản xuất riêng lẻ, vùng nguyên liệu chỉ là một khái niệm trên giấy.

Vì vậy, nền tảng của vùng nguyên liệu có tổ chức là:  a) hợp tác xã mạnh,  b) tổ nhóm nông dân chuyên nghiệp, c) cộng đồng sản xuất có kỷ luật.

Hợp tác xã giống như bộ rễ của cánh đồng. Bộ rễ đó kết nối nông dân lại với nhau.  Lan tỏa kỹ thuật. Giữ kỷ luật sản xuất. Bảo đảm chất lượng đồng đều.

Không có bộ rễ, cây sẽ khó đứng vững.

Không có hợp tác xã mạnh, vùng nguyên liệu sẽ khó trở thành một cơ thể sống.

Tầng thứ ba - Tổ chức thị trường

Một cánh đồng có tổ chức không chỉ sản xuất tốt. Nó phải kết nối được với thị trường. Doanh nghiệp không chỉ là người đến thu mua. Doanh nghiệp phải là người tham gia từ đầu của cánh đồng.

Cùng xây dựng tiêu chuẩn. Cùng đầu tư đầu vào. Cùng chia sẻ rủi ro.

Khi đó, cánh đồng không còn cảnh được mùa rớt giá, được giá mất mùa. Nó trở thành một chuỗi giá trị ổn định.

Tầng thứ tư - Tổ chức tri thức

Trong tương lai, cánh đồng sẽ không chỉ được nhìn bằng mắt.

Nó sẽ được nhìn bằng dữ liệu.

Bản đồ số của từng thửa ruộng.

Nhật ký sản xuất điện tử.

Cảm biến theo dõi độ ẩm đất.

Truy xuất nguồn gốc bằng QR.

Nhưng công nghệ không phải là điều quan trọng nhất. Điều quan trọng nhất là tri thức được chia sẻ trong cộng đồng nông dân.

Một người biết kỹ thuật mới. Cả cánh đồng cùng học.

Một người thử nghiệm giống mới. Cả hợp tác xã cùng quan sát.

Đó chính là cộng đồng học tập của nông dân.

Tầng thứ năm - Ban điều hành vùng nguyên liệu là bộ não của hệ sinh thái

Một vùng nguyên liệu có tổ chức không thể chỉ là trách nhiệm của riêng ngành nông nghiệp. Nếu chỉ có một ngành, cánh đồng giống như con thuyền chỉ có một mái chèo. Muốn con thuyền đi xa, cần nhiều mái chèo cùng hướng. Vì vậy cần hình thành Ban điều hành vùng nguyên liệu có tổ chức.

Ban điều hành giống như bộ não của hệ sinh thái nông nghiệp.

Thành phần gồm:

a) Ngành nông nghiệp: phụ trách chuyên môn,

b) Hội nông dân - tổ chức cộng đồng: tổ chức truyền thông, vận động,

c) Hợp tác xã - vận hành sản xuất

d) Tổ nhóm nông dân chuyên nghiệp - lực lượng tiên phong

e) Doanh nghiệp - dẫn dắt thị trường

f) Cấp ủy và chính quyền - kiến tạo thể chế, hạ tầng.

Khi các chủ thể này cùng tham gia, vùng nguyên liệu không còn là một chương trình sản xuất. Nó trở thành một hệ sinh thái phát triển nông nghiệp của địa phương.

Tầng thứ sáu - Từ vùng nguyên liệu đến không gian kinh tế nông thôn

Khi vùng nguyên liệu được tổ chức tốt, điều thay đổi không chỉ là sản phẩm.

Điều thay đổi là cả không gian nông thôn.

Cánh đồng trở thành nơi sản xuất nông sản, phát triển du lịch nông nghiệp, bảo tồn văn hóa nông thôn, ứng dụng khoa học công nghệ.

Nông thôn không còn là nơi sản xuất nguyên liệu thô.

Nông thôn trở thành một không gian kinh tế sáng tạo.

Tầng thứ bảy - Văn minh nông dân chuyên nghiệp

Ở tầng sâu nhất, vùng nguyên liệu có tổ chức không chỉ tạo ra sản phẩm. Nó tạo ra một nền văn minh nông dân mới. Người nông dân không chỉ là người gieo trồng.

Họ trở thành:

a) người quản lý chất lượng

b) người giữ uy tín thương hiệu

c) người tham gia chuỗi giá trị toàn cầu.

Một hạt gạo khi ra thị trường không còn vô danh.

Nó mang theo tên của một vùng đất, câu chuyện của cộng đồng, niềm tin của người tiêu dùng.

Cánh đồng của tương lai

Một cánh đồng đẹp không phải vì nó rộng. Nó đẹp vì những cây lúa cùng đứng chung một hướng, cùng cúi đầu khi gió thổi qua.

Vùng nguyên liệu cũng vậy. Khi từng hộ nông dân sản xuất riêng lẻ, cánh đồng giống như những tiếng nói rời rạc. Nhưng khi có tổ chức, có liên kết, có niềm tin, cánh đồng sẽ trở thành một cộng đồng sản xuất. Và lúc đó, nông nghiệp không chỉ là câu chuyện của mùa vụ. Nó trở thành câu chuyện của sự đồng lòng.

Giống như cánh đồng lúa. Mỗi cây lúa nhỏ bé. Nhưng khi đứng cùng nhau, chúng có thể tạo nên một biển vàng bất tận.

Lê Minh Hoan