Các văn bản căn cứ áp dụng bao gồm: Nghị định số 38/2024/NĐ-CP ngày 05/4/2024 quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thủy sản; Nghị định số 301/2025/NĐ-CP ngày 17/11/2025 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 38/2024/NĐ-CP; Nghị định số 309/2025/NĐ-CP ngày 29/11/2025 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 26/2019/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Thủy sản; Nghị quyết số 04/2024/NQ-HĐTP ngày 12/6/2024 của Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn áp dụng một số quy định của Bộ luật Hình sự về truy cứu trách nhiệm hình sự đối với hành vi liên quan đến khai thác, mua bán, vận chuyển trái phép thủy sản.

Các văn bản này hướng tới mục tiêu tăng cường tính răn đe, ngăn chặn dứt điểm tình trạng vi phạm IUU và bảo vệ nguồn lợi thủy sản bền vững. Trong đó, mức phạt tiền đối với tổ chức vi phạm sẽ bằng 02 lần mức phạt tiền đối với cá nhân. Cụ thể:

- Về mức xử phạt hành chính đối với cá nhân, hành vi khai thác IUU nghiêm trọng như: khai thác trái phép tại vùng biển quốc gia hoặc lãnh thổ khác, tàu cá không quốc tịch hoặc mang quốc tịch phi thành viên, tàu từ 24 m trở lên không có hoặc hết hạn giấy phép, che giấu, giả mạo hay hủy chứng cứ vi phạm tái phạm sẽ bị phạt tiền từ 800 triệu - 1 tỷ đồng; đồng thời, áp dụng hình phạt bổ sung là tịch thu tàu cá, tịch thu thủy sản khai thác trái phép và tước quyền sử dụng văn bằng, chứng chỉ thuyền trưởng từ 6 tháng đến 12 tháng.

- Nhóm vi phạm quy định VMS và nhật ký khai thác gồm các hành vi tắt, vô hiệu hóa hoặc không duy trì kết nối VMS khi hoạt động đối với tàu từ 15 m đến dưới 24 m, không ghi hoặc không nộp nhật ký khai thác hay nhật ký thu mua chuyển tải đối với tàu từ 24 m trở lên, hoặc tàu từ 15 m trở lên khai thác không có hoặc hết hạn giấy phép sẽ bị phạt tiền từ 300 triệu - 500 triệu đồng và tước quyền sử dụng văn bằng, chứng chỉ thuyền trưởng hoặc đình chỉ hoạt động tàu cá.

- Nhóm vi phạm quản lý đội tàu và đăng kiểm gồm tàu "03 không" (không đăng ký, không đăng kiểm, không có giấy phép), xuất/nhập bến không thông qua eCDT hoặc không cập cảng chỉ định, vi phạm quy định về viết số đăng ký và đánh dấu tàu cá sẽ bị phạt từ 20 triệu - 90 triệu đồng và buộc khắc phục, không cho xuất bến.

- Đối với doanh nghiệp gian lận hồ sơ truy xuất nguồn gốc (eCDT, SC, CC), không công khai định mức thu hồi hay quy trình kiểm soát nhà máy, không báo cáo phân loại kích cỡ, khối lượng nguyên liệu nhập khẩu trong khâu hồ sơ và chế biến xuất khẩu sang EU sẽ chịu mức phạt từ 30 triệu - 100 triệu đồng và tước quyền sử dụng chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm.

Về truy cứu trách nhiệm hình sự, Nghị quyết 04/2024/NQ-HĐTP hướng dẫn xử lý nghiêm minh các vi phạm. Hành vi tổ chức, môi giới, đưa tàu cá và ngư dân sang vùng biển nước ngoài khai thác hải sản trái phép bị truy cứu về Tội tổ chức, môi giới cho người khác xuất cảnh, nhập cảnh hoặc trốn đi nước ngoài trái phép theo Điều 348, 349 Bộ luật Hình sự với mức phạt tù từ 01 năm đến 15 năm tùy theo tính chất và quy mô vi phạm.

Hành vi sử dụng chất độc, chất nổ, dòng điện hoặc ngư cụ bị cấm gây hậu quả nghiêm trọng, hoặc xâm phạm, khai thác các loài thủy sản thuộc danh mục nguy cấp, quý, hiếm, phá hoại môi trường sống và khu bảo tồn thủy sản bị truy cứu về Tội hủy hoại nguồn lợi thủy sản theo Điều 242 Bộ luật Hình sự với mức phạt tiền đến 300 triệu đồng, cải tạo không giam giữ hoặc phạt tù từ 01 năm đến 10 năm.

Các hành vi hợp thức hóa hồ sơ, chứng từ, làm giả Giấy xác nhận nguyên liệu thủy sản (SC) và Giấy chứng nhận thủy sản khai thác (CC) để mua bán, xuất khẩu thủy sản khai thác trái phép bị truy cứu về Tội gian lận thương mại và lừa dối khách hàng theo Điều 198 Bộ luật Hình sự với mức phạt tiền hoặc phạt tù lên đến 05 năm.

Đối với hành vi cố tình tháo thiết bị VMS gửi sang tàu cá khác để che giấu vị trí khai thác trái phép hoặc tàu cá nước ngoài xâm phạm vùng biển Việt Nam khai thác trái phép mà không thực hiện thủ tục nhập cảnh theo quy định sẽ bị xử lý theo Điều 347 Bộ luật Hình sự và các quy định tố tụng hiện hành.

Bên cạnh công tác xử phạt và tố tụng, chính quyền các cấp cũng triển khai đồng bộ các biện pháp quản lý nổi bật như bắt buộc 100% tàu cá cập/rời cảng và thực hiện xác nhận, chứng nhận nguồn gốc thủy sản trên phần mềm eCDT, rà soát đăng ký đăng kiểm tạm thời và đưa vào danh sách theo dõi đặc biệt đối với nhóm tàu "03 không", phân công lực lượng trực trạm giám sát VMS 24/7 liên tục để cảnh báo kịp thời khi tàu cá mất kết nối hoặc có dấu hiệu vượt ranh giới, đồng thời đẩy mạnh tổ chức các đợt cao điểm tuyên truyền pháp luật và vận động từng chủ tàu, thuyền trưởng, hộ gia đình ngư dân ký cam kết không vi phạm vùng biển nước ngoài.