Câu 1. Phương thức, thủ đoạn chủ yếu của tội phạm lừa đảo trên không gian mạng hiện nay là gì?

Trả lời:

- Phương thức, thủ đoạn chủ yếu của tội phạm lừa đảo trên không gian mạng như sau:

+ Giả danh cán bộ các cơ quan thực thi pháp luật (như: Công an, Viện kiểm sát, Tòa án) gọi điện thông báo nạn nhân đang bị kiện vì nợ tiền hoặc có liên quan đến các vụ án lớn đang giải quyết; yêu cầu chuyển tiền để kiểm tra hoặc khai báo thông tin tài khoản, mật khẩu ngân hàng, mã OTP, từ đó thu thập thông tin, chiếm đoạt tiền trong tài khoản.

+ Lừa đảo qua phương thức kinh doanh đa cấp, các đối tượng sử dụng các khoản lợi nhuận lớn làm “mồi nhử”, lôi kéo số lượng lớn người dân đầu tư vào các dự án “ảo”, sau đó đánh sập hệ thống kinh doanh để chiếm đoạt tài sản.

+ Giả mạo: website dịch vụ chuyển tiền quốc tế, các ngân hàng thương mại, nhân viên chăm sóc khách hàng, website các chương trình nổi tiếng; lừa người dùng truy cập, yêu cầu cung cấp hoặc xác nhận thông tin chủ thẻ, sau đó chiếm đoạt quyền sử dụng tài khoản ngân hàng, chiếm đoạt tài sản hoặc chiếm quyền điều khiển tài khoản mạng xã hội để lừa đảo chiếm đoạt tài sản của người thân, bạn bè.

+ Giả mạo các trang thông tin điện tử của cơ quan nhà nước, tổ chức, doanh nghiệp đánh cắp dữ liệu cá nhân, lừa đảo chiếm đoạt tài sản.

- Thời gian gần đây, xuất hiện một số thủ đoạn mới như:

+ Giới thiệu việc làm, tuyển cộng tác viên bán hàng online.

+ Sử dụng giấy tờ giả mang thông tin của chủ thuê bao khai mất Sim để được cấp Sim mới; sau đó sử dụng Sim và thông tin tài khoản ngân hàng để lừa đảo, chiếm đoạt tài sản.

+ Tạo lập các sàn giao dịch ngoại hối sử dụng phương thức kinh doanh đa cấp trái phép.

+ Quảng cáo giới thiệu các phần mềm theo dõi, giám sát, định vị các ứng dụng mạng xã hội để lừa đảo, chiếm đoạt tài sản.

+ Sử dụng phần mềm, mã độc tấn công, chiếm đoạt các Fanpage, hội nhóm Facebook có đông thành viên.

+ Thiết lập các trạm BTS viễn thông (trạm thu phát sóng di động) để phát tán tin nhắn giả mạo các ngân hàng, đánh cắp thông tin, tài khoản người dùng.

+ Sử dụng mạng xã hội đăng tải tin, hình ảnh kêu gọi từ thiện…

+ Giả danh cán bộ ngành Công an điện thoại đến cá nhân yêu cầu khai báo lại thông tin để cài đặt lại Mã định danh cá nhân; từ đó sử dụng thông tin cá nhân để thực hiện hành vi lừa đảo, chiếm đoạt tài sản.

+ Giả danh nhân viên gọi từ Cục Công nghệ thông tin, Cục Viễn thông điện thoại đến cá nhân thông báo tài khoản cá nhân sắp bị khóa, cần khai báo thông tin để không bị khóa tài khoản, từ đó sử dụng thông tin cá nhân để lừa đảo.

Câu 2. Những trường hợp nào có nguy cơ cao bị lừa đảo trên không gian mạng?

Trả lời: Có 03 nhóm đối tượng có nguy cơ cao bị lừa đảo trên không gian mạng, bao gồm:

- Người cao tuổi.

- Trẻ em.

- Sinh viên/ thanh niên, công nhân.

Đây là nhóm người khi tham gia mạng xã hội có ít kiến thức về công nghệ thông tin, sự hiểu biết về phương thức, thủ đoạn của tội phạm công nghệ cao còn hạn chế; không có biện pháp, công cụ để đảm bảo an toàn thông tin cá nhân nên có nhiều sơ hở dễ bị tội phạm khái thác, dẫn dụ, thu thập thông tin.

Ảnh minh họa: sưu tầm (nguồn congan.tiengiang.gov.vn)

Câu 3. Người dân cần có những kiến thức, kỹ năng gì để phòng tránh lừa đảo trên không gian mạng?

Trả lời: Để phòng tránh lừa đảo trên không gian mạng, người dân cần trang bị những kiến thức, kỹ năng sau:

- Cần phải bảo mật thông tin khi tham gia trên không gian mạng.

- Không dùng chung mật khẩu cho nhiều tài khoản mạng xã hội; đặt mật khẩu khó dò tìm, khó đoán; luôn giữ bí mật mật khẩu, tuyệt đối không chia sẻ cho người khác. Mật khẩu đủ an toàn thường có chứa chữ viết hoa, chữ thường, ký tự đặc biệt, các số và các dấu chấm câu.

- Xác minh với bạn bè, người thân trước khi kết bạn trên mạng xã hội.

- Với các ứng dụng trên điện thoại, chỉ nên tải các ứng dụng trên các kho chính thức như App Store hoặc Google Play.

- Không đăng nhập, tải các trang web, đường link không chính thống.

- Không tin tưởng vào bất cứ cuộc gọi nào từ số lạ mạo danh Công an, Ngân hàng, Tòa án, Viện kiểm sát... yêu cầu cung cấp thông tin cá nhân, mã OTP hay đăng nhập vào đường link đối tượng cung cấp.

Câu 4. Biện pháp bảo đảm an toàn thông tin cá nhân khi tham gia hoạt động trên không gian mạng như thế nào?

Trả lời: Biện pháp bảo đảm an toàn thông tin cá nhân khi tham gia hoạt động trên không gian mạng:

- Mỗi người phải có trách nhiệm tự bảo vệ thông tin cá nhân và chịu trách nhiệm khi cung cấp những thông tin trên mạng.

- Hạn chế chia sẻ thông tin cá nhân quan trọng trên phương tiện truyền thông xã hội.

- Sử dụng trình duyệt Web riêng tư và bảo mật.

- Đặt mật khẩu mạnh cho các tài khoản khi truy cập mạng xã hội.

- Chỉ kết bạn trên mạng xã hội với những người thân, bạn bè đã quen biết.

Câu 5. Có trường hợp giả danh cảnh sát giao thông gọi điện yêu cầu nộp tiền phạt vi phạm hành chính để chiếm đoạt. Thủ đoạn và biện pháp phòng ngừa trong trường hợp này như thế nào?

Trả lời: Giả danh Cảnh sát giao thông gọi điện yêu cầu nộp tiền phạt vi phạm hành chính để chiếm đoạt được phát hiện từ đầu năm 2021.

- Về thủ đoạn: đối tượng gọi điện thoại và thông báo cho các bị hại đã bị lực lượng Cảnh sát giao thông phạt nguội, để yêu cầu bị hại cung cấp thông tin cá nhân và làm theo các bước hướng dẫn để đóng phạt. Các thông tin được yêu cầu cung cấp gồm: số biên bản vi phạm hành chính; nếu chưa nhận được biên bản vi phạm hành chính thì cung cấp tên, tuổi, địa chỉ số CMND/CCCD, số hộ chiếu, số tài khoản ngân hàng... để Phòng Cảnh sát giao thông/Cục Cảnh sát giao thông cung cấp cho số biên bản vi phạm hành chính, số tiền phạt... Sau đó, yêu cầu chuyển tiền vào tài khoản định sẵn hoặc cung cấp mã OTP để chuyển tiền vào tài khoản của chúng với lý do xác minh, điều tra, xử lý phạt nguội.

- Biện pháp phòng ngừa: người dân cần nâng cao tinh thần cảnh giác và lưu ý một số nội dung sau:

+ Các đơn vị Cảnh sát giao thông khôn gọi điện thoại thông báo các vi phạm trật tự an toàn giao thông.

+ Tất cả các trường hợp vi phạm trật tự an toàn giao thông được phát hiện thông qua hệ thống giám sát hoặc các phương tiện, thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ đều được lực lượng Cảnh sát giao thông gửi thông báo bằng văn bản, yêu cầu chủ phương tiện và cá nhân, tổ chức liên quan (nếu có) đến trụ sở Công an nơi phát hiện vi phạm để giải quyết. Hoặc chủ phương tiện được Côn an cấp xã mời tới trụ sở để tiếp nhận thông báo của Cảnh sát giao thông; hoặc khi đăng kiểm phương tiện sẽ được cơ quan đăng kiểm thông tin về trường hợp vi phạm, đề nghị tới đơn vị Cảnh sát giao thông phát hiện vi phạm để xử lý.

+ Lực lượng Cảnh sát giao thông còn đưa công khai biển số, thời gian, địa điểm vi phạm lên cổng thông tin điện tử của Cục cảnh sát giao thông và mạng thông tin của Cục Đăng kiểm Việt Nam. Khi cần kiểm tra người dân có thể truy cập: http://CSGT.vn/m/tra-cuu-phuong-tien-vi-pham.html

Ảnh minh họa: sưu tầm (nguồn congan.tiengiang.gov.vn)

Câu 6. Đã xuất hiện trường hợp tội phạm sử dụng công nghệ AI giả làm người thân, bạn bè của nạn nhân để lừa đảo. Phương thức, biện pháp phòng tránh trong trường hợp này?

Trả lời:

- Về phương thức: Tội phạm thu thập thông tin cá nhân, hình ảnh, video và giọng nói thông qua các tài khoản mạng xã hội công khai. Sau đó, sử dụng công nghệ Deepfake để tạo các video giả mạo khó phân biệt giữa thật và giả. Các cuộc gọi video thường có âm thanh và hình ảnh không rõ ràng, tín hiệu yếu tương tự như cuộc gọi video trong khu vực có sóng điện thoại hoặc wifi yếu, làm cho việc xác minh tính chân thật của cuộc gọi trở nên khó khăn. Khi nạn nhân sử dụng video để kiểm tra, tội phạm có thể sử dụng các phần mềm để làm giả hình ảnh và video để tạo niềm tin giả.

- Về dấu hiệu để nhận diện:

+ Thời gian cuộc gọi thường rất ngắn;

+ Hình ảnh khuôn mặt thiếu cảm xúc khi nói hoặc tư thế trông lúng túng, không tự nhiên hoặc hướng đầu và cơ thể trong video không nhất quán với nhau;

+ Màu da của nhân vật trong video bất thường, ánh sáng kỳ lạ và bóng đổ không đúng vị trí;

+ Âm thanh không đồng nhất với hình ảnh, có nhiều tiếng ồn bị lạc vào clip hoặc clip không có âm thanh;

+ Ngắt giữa chừng, lấy lý do là mất sóng, sóng yếu;

+ Yêu cầu chuyển tiền mà tài khoản chuyển tiền không phải của người đang thực hiện cuộc gọi.

- Về biện pháp phòng tránh:

+ Lưu giữ cẩn thận thông tin cá nhân;

+ Hạn chế chia sẻ hình ảnh/video cá nhân lên mạng xã hội;

+ Hạn chế tham gia những ứng dụng biến hình, sửa ảnh yêu cầu sử dụng hình ảnh của bạn;

+ Bảo mật tài khoản mạng xã hội, email bằng mật khẩu có độ khó cao.

+ Nếu nhận được cuộc gọi yêu cầu chuyển tiền gấp, hãy bình tĩnh xác minh thông tin bằng cách: Liên lạc với người thân, bạn bè thông qua một kênh khác; Kiểm tra kỹ số tài khoản yêu cầu chuyển tiền; Nếu là tài khoản lạ, không nên tiến hành giao dịch; Nếu cuộc gọi từ người tự xưng là người đại diện cho ngân hàng, hãy gác máy và gọi trực tiếp cho ngân hàng để xác nhận cuộc gọi vừa rồi có đúng là ngân hàng thực hiện hay không.

Câu 7. Trong thực tế, những dấu hiệu để nhận biết thông tin giả trên mạng xã hội là gì? Cách xác định thông tin giả như thế nào?

Trả lời: Thông tin giả thường có những dấu hiệu sau:

- Tiêu đề giật gân, thu hút, nội dung thông tin lạ, thường đề cập đến vấn đề nóng đang được nhiều người quan tâm.

- Thông tin không ghi nguồn hoặc nguồn không rõ ràng.

- Thông tin xuất phát từ những trang web, tài khoản, kênh nội dung trên mạng xã hội thường xuyên tung tin giả hoặc từ những trang, tài khoản, kênh không thuộc cơ quan báo chí chính thống, cơ quan nhà nước.

Người dân không tham gia đăng tải, chia sẻ, bình luận những: thông tin sai sự thật; hình ảnh phản cảm, trái với thuần phong mỹ tục;  bôi nhọ, xúc phạm danh dự của tổ chức và cá nhân; thông tin trái với quan điểm của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước; thông tin mà chưa rõ nguồn gốc, chưa xác định được tính chính xác của thông tin.

Câu 8. Theo quy định pháp luật, chia sẻ thông tin sai sự thật trên mạng xã hội bị xử phạt như thế nào?

Trả lời: Khoản 1, khoản 2 Điều 101 Nghị định 15/2020/NĐ-CP ngày của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông, tần số vô tuyết điện, công nghệ thông tin và giao dịch điện tử được sửa đổi bởi khoản 37 Điều 1 Nghị định 14/2022/NĐ-CP ngày 27/01/2022  quy định:

- Phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng; buộc gỡ bỏ thông tin sai sự thật hoặc gây nhầm lẫn hoặc thông tin vi phạm pháp luật; đối với hành vi lợi dụng mạng xã hội để thực hiện một trong các hành vi sau:

+ Cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, thông tin sai sự thật, xuyên tạc, vu khống, xúc phạm uy tín của cơ quan, tổ chức, danh dự, nhân phẩm của cá nhân;

+ Cung cấp, chia sẻ thông tin cổ súy các hủ tục, mê tín, dị đoan, dâm ô, đồi trụy, không phù hợp với thuần phong, mỹ tục của dân tộc;

+ Cung cấp, chia sẻ thông tin miêu tả tỉ mỉ hành động chém, giết, tai nạn, kinh dị, rùng rợn;

+ Cung cấp, chia sẻ thông tin bịa đặt, gây hoang mang trong Nhân dân, kích động bạo lực, tội ác, tệ nạn xã hội, đánh bạc hoặc phục vụ đánh bạc;

+ Cung cấp, chia sẻ các tác phẩm báo chí, văn học, nghệ thuật, xuất bản phẩm mà không được sự đồng ý của chủ thể quyền sở hữu trí tuệ hoặc chưa được phép lưu hành hoặc đã có quyết định cấm lưu hành hoặc tịch thu;

+ Quảng cáo, tuyên truyền, chia sẻ thông tin về hàng hóa, dịch vụ bị cấm;

+ Cung cấp, chia sẻ hình ảnh bản đồ Việt Nam nhưng không thể hiện hoặc thể hiện không đúng chủ quyền quốc gia;

+ Cung cấp, chia sẻ đường dẫn đến thông tin trên mạng có nội dung bị cấm.

- Phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng đối với hành vi tiết lộ thông tin thuộc danh mục bí mật nhà nước, bí mật đời tư của cá nhân và bí mật khác mà chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự./.

                                                                                                                                        Thành Trung

                                                 (Trích từ chương trình PLĐS tháng 4)