Cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ Tư của thế giới với sự phát triển mạnh mẽ của không gian mạng (KGM), thông tin mạng, mang lại những thành tựu vượt bậc cho nhân loại, những lợi ích to lớn trên nhiều lĩnh vực đời sống xã hội. Tuy nhiên, bên cạnh những thành quả đạt được, với tính toàn cầu, không bị giới hạn bởi không gian, thời gian và khả năng kết nối vô hạn của KGM, đã đặt ra nhiều thách thức lớn đối với an ninh của các quốc gia trên thế giới như: chiến tranh mạng, khủng bố mạng, tội phạm mạng, gián điệp mạng, lừa đảo mạng, chiến tranh thông tin, VPPL khác... Chính vì vậy, việc bảo đảm an ninh, an toàn thông tin mạng đang là ưu tiên hàng đầu của nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam.

Ngày 09/11/2024, Chính phủ ban hành Nghị định số 147/2024/NĐ-CP về quản lý, cung cấp, sử dụng dịch vụ Internet và thông tin trên mạng, có hiệu lực thi hành từ ngày 25/12/2024, thay thế Nghị định số 72/2013/NĐ-CP. Nghị định số 147/2024/NĐ-CP góp phần tăng cường hiệu lực, hiệu quả công tác bảo đảm an ninh, an toàn thông tin mạng, nâng cao ý thức, trách nhiệm của các cá nhân, tổ chức khi tham gia trên môi trường mạng, đồng thời giảm thiểu, xử lý nhanh chóng, hạn chế tác động tiêu cực của các hành vi vi phạm pháp luật (VPPL) trên KGM.

Những điểm mới nổi bật của Nghị định số 147/2024/NĐ-CP như sau:

Một là, quy định rõ, cụ thể hơn về trách nhiệm của các Bộ, ngành, địa phương tham gia quản lý KGM. Qua đó, giúp các cơ quan, đơn vị chủ động, phản ứng kịp thời hơn trong công tác quản lý TTM nhất là tin giả, thông tin xấu, độc, xuyên tạc, bôi nhọ, xúc phạm uy tín, danh dự, nhân phẩm của tổ chức, cá nhân; quảng cáo sai sự thật; vi phạm bản quyền… (khoản 2 Điều 12; Điều 22; khoản 7 Điều 23 Nghị định số 147/2024/NĐ-CP).

Hai là, xác thực thông tin người dùng mạng xã hội (MXH), người chơi game qua số điện thoại di động tại Việt Nam. Nội dung trên nhằm quy định chi tiết điểm a khoản 2 Điều 26 Luật An ninh mạng năm 2018. Thực tế cho thấy, tội phạm lừa đảo trên KGM có xu hướng tăng cao trong thời gian qua, do đó, để đảm bảo hiệu quả quản lý MXH trong nước và nước ngoài cung cấp xuyên biên giới tại Việt Nam, đồng thời nâng cao ý thức, trách nhiệm của người sử dụng MXH khi đăng tải nội dung thông tin lên mạng thì việc xác thực là cần thiết. Chỉ những tài khoản đã xác thực mới được đăng tải thông tin (viết bài, bình luận, livestream) và chia sẻ thông tin trên MXH. Trường hợp người sử dụng dịch vụ MXH sử dụng tính năng livestream với mục đích thương mại, thì phải thực hiện xác thực tài khoản bằng số định danh cá nhân. Trong thời hạn 90 ngày kể từ ngày Nghị định số 147/2024/NĐ-CP có hiệu lực, tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân nước ngoài cung cấp thông tin xuyên biên giới vào Việt Nam và tổ chức, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ MXH trong nước thực hiện xác thực những tài khoản đang hoạt động của người sử dụng dịch vụ MXH theo quy định (điểm e khoản 3 Điều 23; điểm c khoản 6 Điều 24; điểm b khoản 3 Điều 27; khoản 11 Điều 35; điểm đ khoản 1 Điều 39; điểm đ khoản 1 Điều 48; khoản 10 Điều 82 Nghị định số 147/2024/NĐ-CP).

​

Người dùng MXH phải xác thực tài khoản bằng số ĐTDĐ tại Việt Nam

Ba là, tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước cung cấp thông tin trên mạng phải thực hiện ngăn chặn, gỡ bỏ ngay các nội dung VPPL ảnh hưởng đến an ninh quốc gia (ANQG) khi có yêu cầu của Bộ Công an và cơ quan có thẩm quyền khác. Nội dung trên quy định chi tiết điểm b khoản 2 Điều 26 Luật An ninh mạng. Doanh nghiệp trong nước và ngoài nước cung cấp dịch vụ trên mạng viễn thông, mạng Internet, các dịch vụ gia tăng trên KGM tại Việt Nam có trách nhiệm ngăn chặn việc chia sẻ thông tin, xóa bỏ thông tin có nội dung quy định tại các khoản 1, 2, 3, 4 và 5 Điều 16 Luật An ninh mạng trên dịch vụ hoặc hệ thống thông tin do cơ quan, tổ chức trực tiếp quản lý chậm nhất là 24 giờ kể từ thời điểm có yêu cầu của lực lượng chuyên trách bảo vệ an ninh mạng thuộc Bộ Công an hoặc cơ quan có thẩm quyền khác và lưu nhật ký hệ thống để phục vụ điều tra, xử lý hành vi VPPL về an ninh mạng trong thời gian theo quy định (khoản 4 Điều 24; điểm d khoản 2, điểm c khoản 3 Điều 27; khoản 4 Điều 33; khoản 6, 7, 8 Điều 35; khoản 7 Điều 36; khoản 4 Điều 47; khoản 4 Điều 53; khoản 3, 4 Điều 59; khoản 3 Điều 60; Điều 80 và khoản Điều 81 Nghị định số 147/2024/NĐ-CP).

Bốn là, thực hiện khóa tài khoản, trang cộng đồng, nhóm cộng đồng kênh nội dung. Nhà cung cấp dịch vụ MXH thực hiện việc khoá tạm thời các tài khoản, trang cộng đồng, nhóm cộng đồng, kênh nội dung thường xuyên đăng tải nội dung VPPL (trong 30 ngày có ít nhất 05 lần cung cấp nội dung VPPL hoặc trong 90 ngày có ít nhất 10 lần cung cấp nội dung vi phạm bị Bộ Công an hoặc cơ quan có thẩm quyền yêu cầu ngăn chặn, gỡ bỏ) chậm nhất là 24 giờ khi có yêu cầu hoặc khi tự phát hiện vi phạm; thời gian khóa tạm thời từ 07 ngày đến 30 ngày, tùy thuộc vào mức độ và số lần vi phạm. Thực hiện việc khóa vĩnh viễn khi đăng tải nội dung xâm phạm ANQG hoặc đã bị tạm khóa từ 03 lần trở lên khi có yêu cầu.

Facebook đã xử lý nhiều nội dung, tài khoản vi phạm tại thị trường Việt Nam

Đối với MXH trong nước, trường hợp không xử lý nội dung, dịch vụ VPPL, không tạm khóa hoặc khóa vĩnh viễn hoạt động các tài khoản VPPL theo yêu cầu, sẽ đình chỉ hoạt động cung cấp dịch vụ MXH hoặc thu hồi Giấy phép/Giấy xác nhận thông báo cung cấp dịch vụ MXH đã cấp (Điều 33). Đối với MXH nước ngoài, trường hợp các tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân nước ngoài không thực hiện quy định tại khoản 3 Điều 23 hoặc không ngăn chặn, gỡ bỏ kịp thời các nội dung xâm phạm ANQG Việt Nam theo yêu cầu thì cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam sẽ triển khai các biện pháp kỹ thuật ngăn chặn toàn bộ nội dung, dịch vụ, ứng dụng trên mạng vi phạm và thực hiện các biện pháp xử phạt vi phạm hành chính (XPVPHC) theo quy định (điểm b khoản 5 Điều 23; khoản 7 Điều 35 Nghị định số 147/2024/NĐ-CP).

Năm là, áp dụng biện pháp ngừng cung cấp dịch vụ Internet đối với tổ chức, cá nhân VPPL. Đây là biện pháp bổ sung, nhanh chóng và bổ trợ cho biện pháp XPVPHC hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự nhằm ngăn chặn kịp thời các hành vi VPPL, tránh phát tán, lan rộng, nhất là các thông tin chống phá Đảng và Nhà nước, bôi nhọ, xúc phạm uy tín, danh dự của tổ chức, cá nhân khác (khoản 3, điểm b khoản 4 Điều 80 Nghị định số 147/2024/NĐ-CP).

Sáu là, tăng cường bảo vệ quyền lợi của người sử dụng MXH; đặc biệt là bảo vệ trẻ em trên các loại hình KGM. MXH phải công khai mô tả quy trình, phương thức phân phối nội dung trên nền tảng của mình để người dùng được biết và cân nhắc khi sử dụng. Đây là một trong những tính năng của sản phẩm, các MXH phải minh bạch hóa tính năng sản phẩm khi cung cấp đến người dùng; phải có bộ phận tiếp nhận, xử lý các khiếu nại của người dùng; bảo vệ trẻ em trước các ảnh hưởng tiêu cực của các loại hình TTM (khoản 4 Điều 4; khoản 3 Điều 23; khoản 2 Điều 28; khoản 5 Điều 34; khoản 2, 8, 10, 13 Điều 35; khoản 7 Điều 36; khoản 1 Điều 43; khoản 1 Điều 52; khoản 3, 15 Điều 54; khoản 5 Điều 59 Nghị định số 147/2024/NĐ-CP).

Bảy là, các MXH phải cung cấp công cụ tìm kiếm, rà quét nội dung theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền. Hiện nay, một trong các chức năng trong công tác quản lý nhà nước trên mạng Internet là giám sát được các nội dung công cộng cung cấp trên mạng Internet để có thể phát hiện, ngăn chặn kịp thời các nội dung VPPL và bảo vệ người dùng khi sử dụng các ứng dụng, dịch vụ. Tuy nhiên, trên thực tế, một số nền tảng xuyên biên giới có áp dụng thuật toán để hạn chế việc tìm kiếm nội dung vi phạm từ các công cụ rà quét bên ngoài, khiến cho việc rà quét, phát hiện thông tin xấu độc, nội dung VPPL gặp khó khăn nên việc quy định này là cần thiết nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước trên KGM (điểm m khoản 3 Điều 23, khoản 15 Điều 35 Nghị định số 147/2024/NĐ-CP).

Tám là, quy định về quản lý livestream. Livestream là tính năng cho phép các tài khoản trên các MXH hoặc trên các nền tảng số phục vụ giao dịch điện tử truyền tải trực tuyến các nội dung, các dữ liệu dưới dạng âm thanh, hình ảnh theo thời gian thực. Tuy nhiên, hình thức thông tin này có thể phát sinh tác động, ảnh hưởng nhanh đến xã hội nên cần thiết có quy định khi thực hiện loại hình này phải đảm bảo các điều kiện nghiêm ngặt như phải xác thực thông tin người dùng hay livestream vì mục đích thương mại phải xác thực bằng số định danh cá nhân theo quy định của pháp luật về định danh điện tử (điểm e, o khoản 3 Điều 23; điểm d khoản 6 Điều 24; điểm a khoản 5 Điều 25; điểm b khoản 3 Điều 27 và khoản 8 Điều 36 Nghị định số 147/2024/NĐ-CP).

Với sự vào cuộc tích cực, chủ động, sự phối hợp chặt chẽ của các ngành, địa phương và áp dụng đồng bộ các giải pháp quy định của Nghị định 147/2024/NĐ-CP sẽ góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về KGM, tiến tới xây dựng một môi trường mạng an ninh, an toàn, lành mạnh, hạn chế tối đa thông tin tiêu cực, xấu độc./.

T.K - Thanh tra Sở KH&CN TG