Ngày 24/6/2025, tại Kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật Cán bộ, công chức (sửa đổi), Luật số 80/2025/QH15, thay thế cho Luật Cán bộ, công chức số 22/2008/QH12 (đã được sửa đổi, bổ sung năm 2019). Luật có 07 chương và 45 điều, quy định về cán bộ, công chức trong hệ thống chính trị Việt Nam. Việc ban hành Luật nhằm thể chế hóa đầy đủ các chủ trương, chính sách của Đảng về xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức chuyên nghiệp, trách nhiệm, năng động, sáng tạo, liêm chính, phục vụ Nhân dân. Dưới đây là một số nội dung cơ bản của Luật:

1. Những điểm mới quan trọng của Luật

- Xác định rõ phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng: Luật đã làm rõ khái niệm cán bộ và công chức; phạm vi áp dụng bao gồm những người làm việc trong các cơ quan của Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc, tổ chức chính trị - xã hội ở trung ương và địa phương (cấp tỉnh, cấp xã).

- Quy định cụ thể nguyên tắc trong thi hành công vụ, bao gồm: tuân thủ Hiến pháp và pháp luật; tôn trọng, bảo đảm, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức và cá nhân; công khai, minh bạch, đúng thẩm quyền và có sự kiểm tra, giám sát; bảo đảm tính hệ thống, thống nhất, liên tục, thông suốt, chuyên nghiệp, hiện đại và hiệu quả; bảo đảm thứ bậc hành chính và sự phối hợp chặt chẽ.

- Quy định nguyên tắc quản lý cán bộ, công chức: Bảo đảm sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước; kết hợp giữa tiêu chuẩn chức danh, vị trí việc làm và chỉ tiêu biên chế; thực hiện phân cấp rõ ràng và đề cao trách nhiệm cá nhân.

- Cơ chế thu hút nhân tài, nguồn nhân lực chất lượng cao: Nhà nước có cơ chế đặc biệt để thu hút chuyên gia, nhà khoa học, luật gia, doanh nhân, sinh viên xuất sắc vào làm việc trong khu vực công; đồng thời, có chính sách trọng dụng, đãi ngộ xứng đáng đối với người có tài năng.

Luật giao Chính phủ quy định khung cơ chế, chính sách thu hút, trọng dụng và đãi ngộ đối với nhân tài, nguồn nhân lực chất lượng cao.

- Quy định rõ hơn về thi tuyển và xét tuyển: Luật quy định linh hoạt giữa thi tuyển và xét tuyển đối với một số trường hợp đặc biệt, đồng thời đảm bảo nguyên tắc công khai, minh bạch và cạnh tranh lành mạnh.

- Bổ sung cơ chế luân chuyển, biệt phái: Luật cho phép tăng cường luân chuyển, biệt phái công chức giữa các địa phương và giữa các cơ quan trung ương với địa phương, đặc biệt ở những vị trí công tác quan trọng, vùng sâu, vùng xa.

- Siết chặt trách nhiệm quản lý cán bộ, công chức: quy định cụ thể trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, đơn vị trong việc quản lý, sử dụng và đánh giá đội ngũ công chức; xử lý nghiêm các trường hợp buông lỏng, thiếu trách nhiệm hoặc bao che sai phạm.

- Cập nhật các hình thức khen thưởng, kỷ luật mới: phù hợp với Luật Thi đua, khen thưởng và các luật liên quan, đảm bảo đồng bộ, thống nhất hệ thống pháp luật về công vụ.

​

2. Nghĩa vụ và quyền của cán bộ, công chức

- Nghĩa vụ chung: trung thành với Tổ quốc, tận tụy phục vụ Nhân dân, chấp hành đường lối của Đảng, pháp luật của Nhà nước; thực hiện đầy đủ nhiệm vụ được giao, chủ động sáng tạo, tiết kiệm tài sản công, chấp hành kỷ luật hành chính.

- Đối với người đứng đầu: phải lãnh đạo, tổ chức thực hiện nhiệm vụ, chịu trách nhiệm về kết quả hoạt động; kiểm tra, phòng chống tiêu cực, thực hành tiết kiệm, xử lý vi phạm trong đơn vị.

- Quyền lợi của cán bộ, công chức: được bảo đảm điều kiện làm việc, hưởng chế độ tiền lương, tiền thưởng, chính sách an sinh xã hội; được bảo vệ trong thi hành công vụ và tham gia đào tạo, bồi dưỡng nâng cao năng lực, trình độ chuyên môn, nghiệp vụ…

3. Quy định về đạo đức công vụ và văn hóa giao tiếp

Luật nhấn mạnh cán bộ, công chức phải có đạo đức trong sáng, gương mẫu trong thực thi công vụ, luôn thể hiện tác phong chuẩn mực trong giao tiếp tại công sở và với Nhân dân; nghiêm cấm các hành vi hách dịch, cửa quyền, gây phiền hà khi thi hành nhiệm vụ…

4. Những việc cán bộ, công chức không được làm

Luật quy định rõ các hành vi bị nghiêm cấm, như: lợi dụng chức vụ, quyền hạn để trục lợi; phân biệt đối xử; làm lộ bí mật nhà nước; sử dụng tài sản công sai mục đích; đăng tải thông tin sai lệch ảnh hưởng đến uy tín của đất nước, địa phương, cơ quan, tổ chức; tham gia đình công; trốn tránh nhiệm vụ, gây mất đoàn kết nội bộ...

5. Tuyển dụng, sử dụng và quản lý công chức theo vị trí việc làm

- Việc tuyển dụng công chức bảo đảm công khai, minh bạch, cạnh tranh, bình đẳng và dựa trên yêu cầu của vị trí việc làm; ưu tiên tuyển dụng người có tài năng, người có công với nước, người dân tộc thiểu số.

- Công chức được xếp ngạch tương ứng với vị trí công tác; ngạch gồm chuyên gia cao cấp, chuyên viên cao cấp, chuyên viên chính, chuyên viên, cán sự và nhân viên.

- Luật yêu cầu hoàn thành việc bố trí, xếp ngạch công chức theo vị trí việc làm trước ngày 01 tháng 7 năm 2027.

6. Quy định về hợp đồng thực hiện nhiệm vụ của công chức

- Luật quy định cho phép cơ quan quản lý công chức có thể ký hợp đồng theo từng thời điểm phù hợp với yêu cầu nhiệm vụ, thực trạng nhân lực, cụ thể gồm: Ký hợp đồng với chuyên gia, nhà khoa học, luật gia, luật sư giỏi, doanh nhân tiêu biểu để đảm nhận nhiệm vụ của vị trí công chức lãnh đạo, quản lý; ký hợp đồng với nhân lực chất lượng cao để thực hiện các nhiệm vụ chuyên môn, nghiệp vụ; ký hợp đồng dịch vụ khi chưa đủ nguồn nhân lực để thực hiện công việc.

- Chi phí thực hiện các hợp đồng này được đảm bảo từ ngân sách nhà nước, ngoài quỹ lương và kinh phí khoán chi hành chính.

7. Đánh giá, xếp loại và sử dụng kết quả đánh giá công chức

- Việc đánh giá công chức được thực hiện định kỳ, khách quan, định lượng, đa chiều, ứng dụng công nghệ số.

- Xếp loại chất lượng theo 4 mức: hoàn thành xuất sắc, hoàn thành tốt, hoàn thành nhiệm vụ, không hoàn thành nhiệm vụ. Kết quả này là căn cứ để đào tạo, bổ nhiệm, khen thưởng hoặc cho thôi việc.

8. Chế độ khen thưởng, kỷ luật và xử lý trách nhiệm

- Khen thưởng cán bộ, công chức có thành tích xuất sắc bằng nhiều hình thức: nâng lương trước thời hạn, ưu tiên bổ nhiệm…

- Luật cũng quy định việc loại trừ, miễn, giảm trách nhiệm đối với cán bộ, công chức, như: phải chấp hành quyết định trái pháp luật của cấp trên nhưng đã báo cáo theo quy định; đã thực hiện theo đúng quy định về thẩm quyền, trình tự, thủ tục, không vụ lợi trong quá trình thực hiện nhiệm vụ nhưng vẫn gây ra thiệt hại vì lý do khách quan; thực hiện đề xuất về đổi mới, sáng tạo được cơ quan, tổ chức có thẩm quyền cho phép và được cấp có thẩm quyền xác định đã thực hiện đúng chủ trương, có động cơ trong sáng, vì lợi ích chung; do bất khả kháng theo quy định của pháp luật.

- Hình thức kỷ luật gồm: khiển trách, cảnh cáo, cách chức, buộc thôi việc, bãi nhiệm.

- Quy định cụ thể về thời hiệu, thời hạn, nguyên tắc, trình tự xử lý kỷ luật; thời hiệu xử lý kỷ luật được quy định: 05 năm đối với hành vi vi phạm đến mức phải kỷ luật bằng hình thức khiển trách; 10 năm đối với hành vi vi phạm không thuộc trường hợp quy định tại điểm a khoản 1 Điều 37 của Luật.

9. Các điều khoản thi hành và chuyển tiếp

- Luật Cán bộ, công chức năm 2025 có hiệu lực từ ngày 01 tháng 7 năm 2025.

- Việc đánh giá công chức theo quy định mới tại Chương IV sẽ được thực hiện từ ngày 01 tháng 01 năm 2026.

- Cán bộ, công chức cấp xã được chuyển tiếp, bố trí theo Luật mới trong thời hạn 5 năm theo quy định của Chính phủ và hướng dẫn của cấp có thẩm quyền.

10. Một số văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành Luật Cán bộ, công chức năm 2025 được Chính phủ ban hành

Thực hiện Luật Cán bộ, công chức năm 2025, Chính phủ đã ban hành một số nghị định quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành nhằm cụ thể hóa các nội dung mới của Luật, bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất trong tổ chức thực hiện. Các nghị định này tập trung vào các nội dung quan trọng như: tuyển dụng, sử dụng và quản lý công chức; đào tạo, bồi dưỡng công chức; xử lý kỷ luật cán bộ, công chức; hợp đồng… Việc ban hành kịp thời các văn bản hướng dẫn đã góp phần tạo hành lang pháp lý đầy đủ để triển khai thi hành hiệu quả Luật Cán bộ, công chức năm 2025 trong thực tiễn, bao gồm: (1) Nghị định số 170/2025/NĐ-CP ngày 30/6/2025 quy định về tuyển dụng, sử dụng và quản lý công chức; (2) Nghị định số 171/2025/NĐ-CP ngày 30/6/2025 quy định về đào tạo, bồi dưỡng công chức; (3) Nghị định số 172/2025/NĐ-CP ngày 30/6/2025 quy định về xử lý kỷ luật cán bộ, công chức; (4) Nghị định số 173/2025/NĐ-CP ngày 30/6/2025 về hợp đồng thực hiện nhiệm vụ của công chức. Các nghị định này có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2025 cùng với thời điểm có hiệu lực của Luật.

Luật Cán bộ, công chức năm 2025 là bước tiến quan trọng trong việc xây dựng và hoàn thiện thể chế quản lý đội ngũ cán bộ, công chức theo hướng tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả. Việc triển khai nghiêm túc, đồng bộ Luật này sẽ góp phần nâng cao chất lượng hoạt động công vụ, phục vụ Nhân dân, phục vụ sự phát triển của đất nước và các địa phương trong giai đoạn mới./.

Lê Tân