Ngày 01/4/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 109/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bổ trợ tư pháp; hành chính tư pháp; hôn nhân và gia đình; thi hành án dân sự; phục hồi, phá sản doanh nghiệp, hợp tác xã (gọi tắt là Nghị định số 109/2026/NĐ-CP), có hiệu lực thi hành từ ngày 18/5/2026 và thay thế Nghị định số 82/2020/NĐ-CP ngày 15/7/2020 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bổ trợ tư pháp; hành chính tư pháp; hôn nhân và gia đình; thi hành án dân sự; phá sản doanh nghiệp, hợp tác xã (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 117/2024/NĐ-CP) (gọi tắt là Nghị định số 82/2020/NĐ-CP).

Theo đó, Nghị định số 109/2026/NĐ-CP có một số điểm mới như sau:

1. Bổ sung thẩm quyền XPVPHC của Chủ tịch Ủy ban nhân dân (UBND) cấp xã đối với lĩnh vực bổ trợ tư pháp

Nghị định số 109/2026/NĐ-CP đã bổ sung thẩm quyền xử phạt của Chủ tịch UBND cấp xã đối với lĩnh vực bổ trợ tư pháp, cụ thể: “Phạt tiền đến 25.000.000 đồng đối với hành vi VPHC trong lĩnh vực bổ trợ tư pháp”.

2. Bổ sung thẩm quyền XPVPHC của Giám đốc Sở Tư pháp

Tại khoản 1 Điều 85 Nghị định 109/2026/NĐ-CP quy định về thẩm quyền XPVPHC của Giám đốc Sở Tư pháp. Cụ thể Giám đốc Sở Tư pháp có thẩm quyền:

“a) Phạt cảnh cáo;

b) Phạt tiền đến 24.000.000 đồng đối với hành vi VPHC trong lĩnh vực hành chính tư pháp, hôn nhân và gia đình; đến 32.000.000 đồng đối với hành vi VPHC trong lĩnh vực thi hành án dân sự, phục hồi, phá sản doanh nghiệp, hợp tác xã; đến 40.000.000 đồng đối với hành vi VPHC trong lĩnh vực bổ trợ tư pháp;

c) Đình chỉ hoạt động có thời hạn hoặc tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề, giấy đăng ký hành nghề, thẻ tư vấn viên pháp luật, thẻ công chứng viên, thẻ cộng tác viên trợ giúp pháp lý;

d) Tịch thu tang vật, phương tiện VPHC;

đ) Áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả quy định tại khoản 3 Điều 3 Nghị định này.”.

Công chức, viên chức, người lao động Sở Tư pháp dự sinh hoạt Ngày Pháp luật tháng 04/2026 (có tuyên truyền nội dung Nghị định số 109/2026/NĐ-CP)

3. Bổ sung các hành vi vi phạm trong hoạt động công chứng

Từ Điều 13 đến Điều 18 của Nghị định số 109/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung các quy định về hành vi VPHC, hình thức xử phạt, mức xử phạt và biện pháp khắc phục hậu quả trong hoạt động công chứng để phù hợp với Luật Công chứng năm 2024 và các văn bản quy định chi tiết Luật này.

Đặc biệt, Nghị định bổ sung các hành vi vi phạm mới như: Không bảo đảm thời gian làm việc theo ngày, giờ làm việc của tổ chức hành nghề công chứng trừ trường hợp bất khả kháng hoặc có lý do chính đáng; từ chối nhận lưu giữ di chúc mà không có lý do chính đáng hoặc từ chối tiếp nhận yêu cầu công bố di chúc khi có yêu cầu hợp lệ từ người thừa kế; không chụp ảnh người yêu cầu công chứng ký hoặc điểm chỉ vào văn bản công chứng trước sự chứng kiến của công chứng viên, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác; không bảo đảm các yêu cầu về ảnh chụp người yêu cầu công chứng ký hoặc điểm chỉ vào văn bản công chứng trước sự chứng kiến của công chứng viên;…

4. Sửa đổi, bổ sung các hành vi vi phạm trong hoạt động đấu giá tài sản

Từ Điều 27 đến Điều 30 của Nghị định số 109/2026/NĐ-CP đã bổ sung các quy định về hành vi VPHC, hình thức xử phạt, mức xử phạt và biện pháp khắc phục hậu quả trong hoạt động đấu giá để phù hợp với Luật Đấu giá năm 2016, (được sửa đổi, bổ sung năm 2024) và các văn bản quy định chi tiết Luật này.

Nghị định sửa đổi, bổ sung các hành vi vi phạm trước đây và bổ sung một số hành vi vi phạm mới như: Để lộ thông tin về người đăng ký tham gia đấu giá; hạn chế cá nhân, tổ chức tham gia đấu giá không đúng quy định pháp luật; nhận bất kỳ một khoản tiền, tài sản hoặc lợi ích nào từ đấu giá viên, tổ chức hành nghề đấu giá, người tham gia đấu giá để làm sai lệch kết quả lựa chọn tổ chức hành nghề đấu giá, kết quả đấu giá;…

5. Siết chặt quản lý hành nghề luật sư với mức phạt tiền tối đa lên đến 40 triệu đồng, tăng cường chế tài đối với các hành vi ứng xử, phát ngôn thiếu chuẩn mực, đòi hỏi thêm lợi ích ngoài hợp đồng và không bồi dưỡng chuyên môn

- Khoản 7 Điều 8 quy định phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng đối với một trong các hành vi: Hành nghề luật sư khi không có chứng chỉ hành nghề luật sư hoặc chưa gia nhập Đoàn luật sư; Cung cấp dịch vụ pháp lý cho khách hàng hoặc treo biển hiệu khi tổ chức hành nghề luật sư do mình thành lập hoặc tham gia thành lập chưa được đăng ký hoạt động; Sách nhiễu khách hàng; nhận, đòi hỏi bất kỳ một khoản tiền, lợi ích khác ngoài khoản thù lao và chi phí đã thỏa thuận trong hợp đồng dịch vụ pháp lý; lừa dối khách hàng mà chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự…

- Khoản 8 Điều 8 quy định phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng đối với một trong các hành vi sau:

+ Cung cấp hoặc hướng dẫn khách hàng cung cấp tài liệu, vật chứng giả, sai sự thật; Xúi giục khách hàng khai sai sự thật hoặc xúi giục khách hàng khiếu nại, tố cáo trái pháp luật; Móc nối, quan hệ với người tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng, cán bộ, công chức, viên chức để làm trái quy định của pháp luật trong việc giải quyết vụ, việc; Cung cấp dịch vụ pháp lý, hoạt động tư vấn pháp luật với danh nghĩa luật sư hoặc mạo danh luật sư để hành nghề luật sư; treo biển hiệu khi chưa được cấp chứng chỉ hành nghề luật sư hoặc chưa gia nhập Đoàn luật sư…

6. Nghị định số 109/2026/NĐ-CP cũng siết chặt XPVPHC trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình, cụ thể:

- Đối với hành vi tảo hôn, tổ chức tảo hôn (Điều 61):

+ Phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng đối với hành vi tổ chức lấy vợ, lấy chồng cho người chưa đủ tuổi kết hôn.

+ Phạt tiền từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng đối với hành vi duy trì quan hệ vợ chồng trái pháp luật với người chưa đủ tuổi kết hôn mặc dù đã có bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật của Toà án.

- Đối với hành vi vi phạm quy định về kết hôn, ly hôn và vi phạm chế độ hôn nhân một vợ, một chồng (Điều 62):

Theo khoản 1 Điều 62 Nghị định số 109/2026/NĐ-CP, người có hành vi vi phạm như đang có vợ hoặc chồng mà kết hôn với người khác; đang có vợ hoặc chồng mà chung sống như vợ chồng với người khác; hoặc người chưa có vợ, chưa có chồng nhưng chung sống như vợ chồng với người mà mình biết rõ là đang có gia đình sẽ bị phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng.

Tại khoản 1 Điều 59 Nghị định số 82/2026/NĐ-CP, các hành vi nêu trên chỉ bị phạt từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng. Như vậy, mức phạt mới đã tăng gấp đôi, nâng mức tối đa từ 05 triệu đồng lên 10 triệu đồng, đồng thời tăng cả mức tối thiểu từ 03 triệu đồng lên 05 triệu đồng.

Bên cạnh đó, các hành vi vi phạm khác liên quan đến kết hôn, ly hôn như cản trở kết hôn, yêu sách của cải trong kết hôn hoặc cản trở ly hôn cũng được áp dụng cùng mức phạt từ 05 triệu đồng đến 10 triệu đồng theo quy định mới. (Nghị định số 82/2020/NĐ-CP quy định mức phạt từ 03 triệu đồng đến 05 triệu đồng).

Đối với nhóm hành vi nghiêm trọng hơn quy định tại khoản 2 Điều 62 Nghị định số 109/2026/NĐ-CP, như kết hôn hoặc chung sống như vợ chồng giữa những người cùng dòng máu về trực hệ, trong phạm vi ba đời; cưỡng ép hoặc lừa dối kết hôn, ly hôn; lợi dụng việc kết hôn, ly hôn để trục lợi…, mức phạt vẫn được giữ nguyên là từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng, không thay đổi so với quy định tại Nghị định số 82/2020/NĐ-CP.

Ngoài ra, biện pháp khắc phục hậu quả tiếp tục được áp dụng là buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp có được từ hành vi vi phạm đối với các trường hợp lợi dụng kết hôn hoặc ly hôn để trục lợi, theo quy định tại khoản 3 Điều 62 Nghị định số 109/2026/NĐ-CP.

                                                                                          Cẩm Dung