Ngày 05/12/2025, Quốc hội khóa XV, kỳ họp thứ 10 đã thông qua Luật Giám định tư pháp số 105/2025/QH15. Luật Giám định tư pháp năm 2025 có 06 chương, 45 điều, quy định về người giám định tư pháp, tổ chức giám định tư pháp; trình tự, thủ tục giám định tư pháp; chi phí giám định tư pháp; chế độ, chính sách trong hoạt động giám định tư pháp; quản lý nhà nước về giám định tư pháp; trách nhiệm của cơ quan tiến hành tố tụng, tổ chức, cá nhân liên quan đến hoạt động giám định tư pháp.

Luật Giám định năm 2025 có hiệu lực từ ngày 01/5/2026, đánh dấu bước hoàn thiện quan trọng trong khuôn khổ pháp lý về hoạt động giám định. So với quy định hiện hành, Luật lần này có nhiều điểm mới đáng chú ý, tập trung vào việc nâng cao chất lượng giám định, tăng cường trách nhiệm của các chủ thể liên quan và bảo đảm tính minh bạch, khách quan trong quá trình thực hiện. Một số điểm mới so với luật hiện hành cụ thể như sau:

1. Bổ sung quy định về đối tượng áp dụng

Theo đó, đối tượng áp dụng theo quy định của Luật Giám định tư pháp năm 2025 bao gồm:

-  Người giám định tư pháp, tổ chức giám định tư pháp, Hội đồng giám định tư pháp.

-  Người trưng cầu giám định tư pháp, người yêu cầu giám định tư pháp.

- Cơ quan, đơn vị, tổ chức, cá nhân khác liên quan đến hoạt động giám định tư pháp.

2. Sửa đổi, bổ sung để quy định cụ thể hơn về các hành vi bị nghiêm cấm trong công tác giám định tư pháp, nhất là việc bổ sung hành vi lạm dụng việc trưng cầu giám định tư pháp trong hoạt động tố tụng hình sự để thay thế công tác điều tra, thực hiện nghĩa vụ chứng minh của cơ quan tiến hành tố tụng

- Các hành vi các hành vi bị nghiêm cấm được bổ sung gồm:

+ Từ chối tiếp nhận, thực hiện giám định tư pháp mà không có lý do chính đáng.

+  Từ chối kết luận giám định tư pháp mà không do trở ngại khách quan.

+ Nhận tiền, tài sản hoặc lợi ích khác từ đơn vị, tổ chức, cá nhân để làm sai lệch việc trưng cầu, yêu cầu giám định tư pháp hoặc để làm sai lệch kết quả, kết luận giám định tư pháp.

+ Lợi dụng việc trưng cầu, yêu cầu giám định tư pháp để gây khó khăn, cản trở hoạt động tố tụng.

+ Lạm dụng việc trưng cầu giám định tư pháp trong hoạt động tố tụng hình sự để thay thế công tác điều tra, thực hiện nghĩa vụ chứng minh của cơ quan tiến hành tố tụng.

+ Đe dọa người giám định tư pháp đưa ra kết luận giám định tư pháp sai sự thật.

- Các hành vi bị nghiêm cấm được sửa đổi như sau:

+ Cố ý kéo dài thời gian thực hiện giám định tư pháp, thời gian ban hành kết luận giám định tư pháp.

+ Lợi dụng việc trưng cầu, yêu cầu giám định tư pháp để gây khó khăn, cản trở hoạt động tố tụng.

+ Tiết lộ thông tin trong quá trình thực hiện giám định tư pháp gây ảnh hưởng đến hoạt động tố tụng.

+ Lợi dụng danh nghĩa người giám định tư pháp, tổ chức giám định tư pháp để trục lợi.

3. Sửa đổi, bổ sung các quy định về giám định viên tư pháp, người giám định tư pháp theo vụ việc

- Bổ sung tiêu chuẩn giám định viên tư pháp đã qua khóa bồi dưỡng kiến thức pháp luật và nghiệp vụ giám định tư pháp và hằng năm, giám định viên tư pháp có nghĩa vụ tham gia khóa bồi dưỡng kiến thức pháp luật và nghiệp vụ giám định tư pháp.

- Sửa đổi quy định về thẩm quyền bổ nhiệm, miễn nhiệm giám định viên tư pháp, công nhận, hủy bỏ công nhận người giám định tư pháp theo vụ việc theo hướng phân định rõ về thẩm quyền giữa trung ương và địa phương.

 Theo đó, những trường hợp không được bổ nhiệm giám định viên tư pháp, được quy định như sau:

+ Người không đủ tiêu chuẩn được công nhận là người giám định tư pháp theo vụ việc khi không có: Phẩm chất đạo đức tốt, có trình độ đại học trở lên và đã qua thực tế hoạt động chuyên môn ở lĩnh vực được đào tạo từ đủ 05 năm trở lên…

+ Người thuộc trường hợp bị mất/hạn chế năng lực hành vi dân sự; có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi; bị truy cứu trách nhiệm hình sự... cán bộ bị bãi nhiệm; công chức, viên chức bị buộc thôi việc…; người đang trong thời gian chấp hành quyết định kỷ luật từ cảnh cáo trở lên.

Đồng thời, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh có thẩm quyền bổ nhiệm, miễn nhiệm giám định viên tư pháp, công nhận, hủy bỏ công nhận người giám định tư pháp theo vụ việc đối với người làm việc tại cơ quan, đơn vị, tổ chức thuộc thẩm quyền quản lý của địa phương; cá nhân đăng ký thường trú tại địa phương, trừ trường hợp quy định thuộc thẩm quyền của Trung ương.

4. Sửa đổi, bổ sung các quy định về tổ chức giám định tư pháp

- Sửa đổi, bổ sung tổ chức giám định tư pháp công lập trong lĩnh vực kỹ thuật hình sự thuộc Công an tỉnh thực hiện giám định chuyên ngành pháp y tử thi và pháp y thương tích; bổ sung quy định tổ chức giám định tư pháp công lập là đơn vị sự nghiệp công lập còn được thực hiện dịch vụ giám định ngoài tố tụng tư pháp trong lĩnh vực, chuyên ngành theo quy định của Luật.

- Sửa đổi, bổ sung Văn phòng giám định tư pháp được thành lập trong các chuyên ngành tài liệu, kỹ thuật số và điện tử, dấu vết đường vân thuộc lĩnh vực kỹ thuật hình sự, chuyên ngành ADN thuộc lĩnh vực pháp y, chuyên ngành cổ vật, di vật, bản quyền tác giả thuộc lĩnh vực văn hóa và trong các lĩnh vực tài chính, ngân hàng, xây dựng, tài nguyên. Riêng các chuyên ngành ADN, tài liệu, kỹ thuật số và điện tử, dấu vết đường vân thì Văn phòng giám định tư pháp không được thực hiện giám định tư pháp trong hoạt động tố tụng hình sự, trừ trường hợp được người trưng cầu giám định tư pháp trưng cầu trong trường hợp đặc biệt. Bổ sung quy định Văn phòng được thực hiện giám định tư pháp theo quy định của Luật và dịch vụ giám định ngoài tố tụng tư pháp theo quy định của pháp luật.