Ngày 23/4/2026, tại Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội Khóa XVI đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017 (sau đây gọi tắt Luật sửa đổi, bổ sung Luật Trợ giúp pháp lý). Theo đó, những điểm mới nổi bật của Luật sửa đổi, bổ sung Luật Trợ giúp pháp lý như sau:

1. Mở rộng đối tượng người được trợ giúp pháp lý

Luật sửa đổi, bổ sung Luật Trợ giúp pháp lý đã bổ sung thêm các nhóm đối tượng được trợ giúp pháp lý; như vậy, diện người được trợ giúp pháp lý bao gồm:

- Người có công với cách mạng; cha đẻ, mẹ đẻ, vợ, chồng, con của liệt sĩ và người có công nuôi liệt sĩ.

- Người thuộc hộ nghèo, người thuộc hộ cận nghèo.

- Người nhiễm chất độc da cam.

- Người khuyết tật.

- Trẻ em.

- Người dân tộc thiểu số cư trú ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn; người dân tộc thiểu số rất ít người.

- Người được hưởng trợ cấp xã hội hằng tháng là người cao tuổi, người bị bạo lực trong vụ việc bạo lực gia đình, người nhiễm HIV.

- Người lao động có thu nhập thấp là người bị buộc tội, bị hại.

- Người có khó khăn đột xuất do gặp thiên tai hoặc hỏa hoạn được trợ giúp pháp lý trong vụ việc liên quan trực tiếp đến khắc phục hậu quả xảy ra với họ bởi các sự kiện này.

- Người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi là người bị tố giác, người bị kiến nghị khởi tố, người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp, người bị buộc tội, bị hại, người làm chứng, người chấp hành biện pháp xử lý chuyển hướng, phạm nhân theo quy định của Luật Tư pháp người chưa thành niên.

- Nạn nhân, người đang trong quá trình xác định là nạn nhân của hành vi mua bán người và người dưới 18 tuổi đi cùng theo quy định của Luật Phòng, chống mua bán người.

- Cá nhân bị thiệt hại mà không thuê người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp theo quy định của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước.

- Người nước ngoài theo điều ước quốc tế mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên có quy định được trợ giúp pháp lý.

- Người được trợ giúp pháp lý khác theo quy định của pháp luật.

2. Về quy định liên quan đến Trợ giúp viên pháp lý

a) Về tiêu chuẩn Trợ giúp viên pháp lý:

Công dân Việt Nam là viên chức của Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước có đủ tiêu chuẩn sau đây có thể trở thành trợ giúp viên pháp lý:

- Có phẩm chất đạo đức tốt;

- Có trình độ cử nhân luật trở lên;

- Đã được đào tạo nghề luật sư hoặc được miễn đào tạo nghề luật sư;

- Đã qua thời gian tập sự hành nghề luật sư hoặc tập sự trợ giúp pháp lý, trừ trường hợp đã từng là trợ giúp viên pháp lý;

- Có sức khỏe bảo đảm thực hiện trợ giúp pháp lý.

b) Bổ sung thêm các trường hợp không được bổ nhiệm, cấp thẻ Trợ giúp viên pháp lý: đối với người đang bị áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc, cơ sở giáo dục bắt buộc, người đã bị kết án mà chưa được xóa án tích về tội phạm đặc biệt nghiêm trọng, rất nghiêm trọng do vô ý hoặc tội phạm ít nghiêm trọng do cố ý.

c) Bổ sung các trường hợp miễn nhiệm, thu hồi Thẻ Trợ giúp viên pháp lý như: rút ngắn thời gian không tham gia tố tụng từ 02 năm liên tục xuống 12 tháng liên tục; sửa đổi, bổ sung quy định về hình thức kỷ luật làm căn cứ miễn nhiệm theo hướng chặt chẽ hơn; bổ sung quy định bị kết án mà bản án đã có hiệu lực pháp luật và bị áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc hoặc cơ sở giáo dục bắt buộc. Trợ giúp viên pháp lý đương nhiên miễn nhiệm và Thẻ Trợ giúp viên pháp lý đương nhiên không còn giá trị trong trường hợp: chuyển công tác khác; thôi việc hoặc cho thôi việc; nghỉ hưu.

3. Yêu cầu, thụ lý vụ việc trợ giúp pháp lý

- Khi yêu cầu trợ giúp pháp lý, người yêu cầu phải nộp hồ sơ cho tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý.

- Yêu cầu trợ giúp pháp lý chỉ được thụ lý khi có vụ việc cụ thể liên quan trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của người được trợ giúp pháp lý và phù hợp với quy định của Luật này.

- Tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý phải từ chối thụ lý và thông báo rõ lý do bằng văn bản cho người yêu cầu khi thuộc một trong các trường hợp sau đây: Yêu cầu trợ giúp pháp lý không đáp ứng quy định tại khoản 2 Điều này; yêu cầu trợ giúp pháp lý có nội dung trái pháp luật; người được trợ giúp pháp lý đã chết; vụ việc đang được một tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý khác thụ lý, giải quyết; yêu cầu trợ giúp pháp lý đã được giải quyết và không phát sinh nội dung mới.

- Trường hợp người yêu cầu chưa thể cung cấp đầy đủ hồ sơ nhưng cần thực hiện trợ giúp pháp lý ngay do vụ việc sắp hết thời hiệu khởi kiện, sắp đến ngày xét xử, vụ việc do cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng, cơ quan tiến hành tố tụng chuyển yêu cầu trợ giúp pháp lý cho tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý hoặc để tránh gây thiệt hại đến quyền và lợi ích hợp pháp của người được trợ giúp pháp lý thì người tiếp nhận yêu cầu báo cáo người đứng đầu tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý và thụ lý ngay, đồng thời hướng dẫn người yêu cầu trợ giúp pháp lý bổ sung các giấy tờ, tài liệu cần thiết.

4. Về phối hợp xác minh và chuyển yêu cầu trợ giúp pháp lý

- Trường hợp cần xác minh các tình tiết, sự kiện có liên quan đến vụ việc trợ giúp pháp lý ở địa phương khác thì tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý đã thụ lý vụ việc yêu cầu tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý nơi cần xác minh phối hợp thực hiện. Yêu cầu xác minh phải bằng văn bản, nêu rõ nội dung cần xác minh và thời hạn trả lời.

- Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước đang giải quyết vụ việc trợ giúp pháp lý có thể chuyển vụ việc đó cho Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước ở địa phương khác khi vụ việc trợ giúp pháp lý đã được chuyển cho cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng, cơ quan tiến hành tố tụng tại địa phương đó giải quyết và thông báo cho người được trợ giúp pháp lý biết.

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật trợ giúp pháp lý có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2027./.

Thành Trung - Trung tâm TGPL nhà nước tỉnh Đồng Tháp