= = =

Thực hiện chủ trương của Đảng về tăng cường công tác chăm sóc, giáo dục và bảo vệ trẻ em đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc^[1]. Ngày 30/11/2024, Quốc hội thông qua Luật Tư pháp người chưa thành niên và có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2026. Tinh thần chủ đạo của Luật Tư pháp người chưa thành niên coi biện pháp xử lý chuyển hướng là một trong những biện pháp tư pháp tiến bộ, nhằm đưa người chưa thành niên phạm tội ra khỏi hệ thống tố tụng hình sự, tập trung vào giáo dục, phục hồi thay gì hình phạt, từ đó nhằm đem lại lợi ích tốt nhất cho người chưa thành niên, và khẳng định việc truy cứu trách nhiệm hình sự là giải pháp cuối cùng, chủ yếu hướng tới mục đích giáo dục, giúp đỡ người chưa thành niên khắc phục, sửa chữa sai lầm, phát triển lành mạnh, trở thành công dân có ích cho xã hội.

Theo Luật Tư pháp người chưa thành niên, biện pháp xử lý chuyển hướng là biện pháp giám sát, giáo dục, phòng ngừa áp dụng đối với người chưa thành niên phạm tội, bao gồm các biện pháp xử lý chuyển hướng tại cộng đồng và biện pháp giáo dục tại trường giáo dưỡng.^[2] Các biện pháp xử lý chuyển hướng theo Luật Tư pháp người chưa thành niên là:

 Khiển trách là việc phê bình nghiêm khắc đối với người chưa thành niên phạm tội, trong đó giải thích về thiệt hại mà người chưa thành niên đã gây ra và hậu quả nếu tiếp tục vi phạm. Việc khiển trách được thi hành ngay tại phiên họp xem xét, quyết định áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng, tại phiên tòa hoặc được thi hành tại Ủy ban nhân dân cấp xã nơi người chưa thành niên phạm tội cư trú.[3]

Xin lỗi bị hại là việc người chưa thành niên phạm tội nhận lỗi với bị hại và mong muốn được tha thứ về hành vi phạm tội mà họ đã gây ra. Việc xin lỗi bị hại được thi hành ngay tại phiên họp xem xét, quyết định áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng hoặc tại phiên tòa.[4]

Bồi thường thiệt hại là việc người chưa thành niên phạm tội hoặc cha, mẹ của họ khắc phục hậu quả của hành vi phạm tội mà người chưa thành niên gây ra bằng cách đền bù tổn hại về vật chất, tinh thần do xâm hại đến tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm hoặc tài sản của bị hại.[5]

Giáo dục tại xã, phường, thị trấn là việc buộc người chưa thành niên phạm tội phải chịu sự quản lý, giám sát, giáo dục của Ủy ban nhân dân cấp xã nơi họ cư trú về việc tuân thủ pháp luật, thực hiện nghĩa vụ công dân, chấp hành nội quy, quy chế của nơi cư trú, nơi học tập, nơi làm việc.[6]

Quản thúc tại gia đình là việc buộc người chưa thành niên phạm tội ở nhà dưới sự giám sát trực tiếp của gia đình và chỉ được rời khỏi nhà trong trường hợp cần thiết với sự cho phép của người trực tiếp giám sát thi hành quyết định áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng.[7]

Hạn chế khung giờ đi lại là việc giới hạn người chưa thành niên phạm tội ra khỏi nhà vào khung giờ nhất định trong khoảng thời gian từ 18 giờ ngày hôm trước đến 06 giờ sáng ngày hôm sau, trừ trường hợp cần thiết được người trực tiếp giám sát thi hành quyết định áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng cho phép.[8]

Cấm tiếp xúc với người có nguy cơ dẫn đến người chưa thành niên phạm tội mới là việc cấm người chưa thành niên phạm tội giao tiếp, liên lạc, tiếp cận với bị hại, đồng phạm, người có ảnh hưởng tiêu cực đến hành vi của người chưa thành niên có nguy cơ thúc đẩy người chưa thành niên phạm tội mới.[9]

Cấm đến địa điểm có nguy cơ dẫn đến người chưa thành niên phạm tội mới là việc cấm người chưa thành niên phạm tội đến địa điểm đã thực hiện hành vi phạm tội hoặc địa điểm có môi trường tương tự như nơi đã thực hiện hành vi phạm tội có nguy cơ thúc đẩy người chưa thành niên phạm tội mới.[10]

Tham gia chương trình học tập, dạy nghề là việc người chưa thành niên phạm tội phải học tập về pháp luật, đạo đức, nghĩa vụ công dân, kỹ năng ứng xử, kỹ năng sống hoặc học nghề.[11]

Điều trị hoặc tư vấn tâm lý là việc trị liệu, can thiệp y tế nhằm khắc phục những trở ngại về tinh thần, cảm xúc, tâm trạng, tình trạng sức khỏe là nguyên nhân dẫn tới hành vi phạm tội của người chưa thành niên.[12]

Thực hiện công việc phục vụ cộng đồng là thực hiện công việc trực tiếp phục vụ cho lợi ích của cộng đồng nơi người chưa thành niên phạm tội cư trú, bao gồm: Tham gia trồng, chăm sóc cây xanh ở khu vực công cộng; sửa chữa, làm sạch đường làng, ngõ xóm, đường phố, ngõ phố, nhà văn hóa, nhà sinh hoạt cộng đồng hoặc công trình công cộng khác; Tham gia công việc khác nhằm cải thiện môi trường sống và cảnh quan của cộng đồng; Tham gia hỗ trợ giúp đỡ người cao tuổi, người khuyết tật, người có hoàn cảnh đặc biệt hoặc các hoạt động tình nguyện khác nhằm tăng cường ý thức, trách nhiệm, sự gắn kết, chia sẻ với cộng đồng.[13]

Giáo dục tại trường giáo dưỡng là việc buộc người chưa thành niên phạm tội học văn hóa, học nghề, lao động, sinh hoạt dưới sự quản lý, giáo dục trong một tổ chức giáo dục có kỷ luật chặt chẽ theo quy định của pháp luật.[14]

Luật Tư pháp người chưa thành niên đã chính thức hóa và mở rộng các biện pháp xử lý chuyển hướng là không chỉ là một lựa chọn mềm dẻo mà là một chiến lược hiệu quả và nhân văn, mang lại lợi ích đa chiều. Các biện pháp xử lý chuyển hướng giúp bảo vệ tương lai của người chưa thành niên, tăng cường an ninh xã hội, tiết kiệm nguồn lực và thúc đẩy một hệ thống tư pháp tiến bộ, lấy con người làm trung tâm. Các biện pháp này không chỉ mang lại cơ hội thứ hai cho người chưa thành niên vi phạm pháp luật mà còn góp phần xây dựng một xã hội an toàn, bền vững hơn.

Trong Luật Tư pháp người chưa thành niên, Viện kiểm sát nhân dân giữ vai trò then chốt, thông qua chức năng thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp nhằm bảo đảm mọi hoạt động tố tụng liên quan đến người chưa thành niên đều tuân thủ pháp luật và bảo vệ quyền lợi tốt nhất cho người chưa thành niên. Với quy định của Luật, vai trò của Viện kiểm sát được nhấn mạnh hơn nữa trong việc thực hiện nguyên tắc “bảo đảm lợi ích tốt nhất”^[15] cho người chưa thành niên và ưu tiên áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng thay vì hình phạt. Điều này được thể hiện thông qua các quy định của pháp luật về vai trò, chức năng hoạt động của Viện kiểm sát ở các giai đoạn điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án hình sự.

Để bảo đảm việc triển khai, thực hiện đồng bộ, kịp thời, thống nhất, và hiệu quả, về triển khai thi hành Luật Tư pháp người chưa thành niên trong ngành Kiểm sát nhân dân, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao đã ban hành Chỉ thị số 03/CT-VKSTC ngày 17/3/2025. Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao yêu cầu tất cả các đơn vị, Viện kiểm sát các cấp tập trung lãnh đạo, chỉ đạo triển khai thi hành Luật, đặc biệt là chú trọng công tác thực hành quyền công tố, kiểm sát việc áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng đối với người chưa thành niên; việc áp dụng thủ tục thân thiện, việc áp dụng hình phạt và các biện pháp xử lý phải bảo đảm phù hợp với đặc điểm tâm lý, độ tuổi, bảo đảm quyền, nghĩa vụ của người chưa thành niên trong quá trình khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử; kiểm sát thi hành án phạt tù và tái hòa nhập cộng đồng đối với người chưa thành niên phạm tội.^[16]

Mai Hùng Nhân - Kiểm sát viên trung cấp Phòng 2 thực hiện