= = =         

          Trong bối cảnh hệ thống ngân hàng đóng vai trò quan trọng cho nền kinh tế, hoạt động cho vay tín dụng và bảo đảm bằng tài sản để hạn chế rủi ro cho các Tổ chức tín dụng. Tuy nhiên, quá trình Kiểm sát giải quyết tranh chấp về hợp đồng tín dụng và hợp đồng thế chấp tại Tòa án cho thấy, việc ngân hàng tiến hành thu giữ tài sản bảo đảm, đặc biệt là nhà ở duy nhất của người vay hoặc công cụ lao động chủ yếu để mưu sinh, đang đặt ra một số vấn đề hệ lụy cho xã hội.

ảnh minh hoạ nguồn Internet

          Ngày 15/8/2025 Quốc hội đã thông qua Luật số 96/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Các tổ chức tín dụng số 32/2024/QH15,  quy định này sẽ có hiệu lực từ ngày 15/10/2025, Theo Điều 198a quy định về quyền thu giữ tài sản bảo đảm và dự thảo Nghị định Quy định điều kiện tài sản bảo đảm của khoản nợ xấu được thu giữ:

“Điều 4. Điều kiện tài sản bảo đảm của khoản nợ xấu được thu giữ

1. Tài sản bảo đảm của khoản nợ xấu được thu giữ khi đáp ứng các điều kiện quy định tại Điều 198a Luật số 32/2024/QH15 được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 96/2025/QH15 và các điều kiện sau:

a) Tài sản bảo đảm không phải là nhà ở duy nhất của bên bảo đảm;

b) Tài sản bảo đảm không phải là công cụ lao động chủ yếu hoặc duy nhất  của bên bảo đảm.

2. Tài sản bảo đảm của khoản nợ xấu không phải là tài sản quy định tại khoản 1 Điều này được thu giữ khi đáp ứng các điều kiện quy định tại Điều 198a Luật số 32/2024/QH14 được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 96/2025/QH15”

Điểm nổi bật của quy định trên là quy định điều kiện tài sản bảo đảm của khoản nợ xấu được thu giữ, nêu rõ tài sản bảo đảm chỉ được thu giữ nếu không phải là nhà ở duy nhất và không phải là công cụ lao động chủ yếu hoặc duy nhất của bên bảo đảm.

Về nhà ở duy nhất, dự thảo nghị định nêu: "Nhà ở duy nhất là công trình xây dựng duy nhất thuộc quyền sở hữu của bên bảo đảm, nơi ở và sinh sống ổn định, lâu dài hoặc thường xuyên sinh sống.

Công cụ lao động chủ yếu hoặc duy nhất là phương tiện lao động mang lại thu nhập chính, được xác định dựa trên mức lương tối thiểu vùng do Chính phủ quy định".

Thực tế cho thấy, đã có nhiều vụ việc, người vay mất chỗ ở duy nhất, gia đình rơi vào cảnh không có nơi cư trú ổn định; hoặc trường hợp người lao động bị, xử lý chiếc xe duy nhất dùng để chở hàng, làm dịch vụ vận tải, dẫn tới không còn khả năng tạo thu nhập để trả nợ.

          Vì vậy, dự thảo quy định giới hạn quyền thu giữ tài sản bảo đảm của Ngân hàng chỉ trong trường hợp đó không phải là “nhà ở duy nhất” hoặc “công cụ lao động chủ yếu” của người vay là vấn đề có tính nhân văn, bảo đảm cân bằng lợi ích giữa ngân hàng và người vay.

          Sau đây một số quan điểm của tác giả về dự thảo trên

          Thứ nhất về đảm bảo quyền con người và quyền công dân

          Hiến pháp 2013 khẳng định: “Mọi người có quyền có nơi ở hợp pháp” (Điều 22). Nếu ngân hàng được quyền thu giữ cả “nhà ở duy nhất” thì quyền này bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Quy định trên sẽ góp phần bảo vệ quyền được sống ổn định về chỗ ở của công dân.

          Thứ hai, Bảo đảm an sinh xã hội

          Nhà ở duy nhất là điều kiện sống tối thiểu, công cụ lao động thiết yếu là nguồn tạo thu nhập. Nếu bị thu giữ, người vay sẽ không còn khả năng trả nợ, dẫn đến vòng luẩn quẩn: mất tài sản – mất thu nhập – không trả được nợ – phát sinh tranh chấp phức tạp.

          Thứ ba, phù hợp nguyên tắc cân bằng lợi ích

Ngân hàng là bên cho vay chuyên nghiệp, có hệ thống quản trị rủi ro. Việc hạn chế thu giữ một số loại tài sản đặc biệt buộc ngân hàng phải nâng cao thẩm định tín dụng, đánh giá rủi ro, yêu cầu bổ sung tài sản khác thay thế, thay vì dồn mọi rủi ro về phía người vay.

          Thứ tư, thống nhất với luật thi hành án dân sự

          Nếu trong giai đoạn thi hành án Điều 87 Luật Thi hành án dân sự đã giới hạn không kê biên những tài sản thiết yếu, thì ở giai đoạn Ngân hàng xử lý tài sản bảo đảm cũng cần có nguyên tắc tương tự để tránh mâu thuẫn pháp lý và bảo đảm tính đồng bộ của hệ thống pháp luật.

Quy định trên là bước tiến quan trọng trong quá trình hoàn thiện pháp luật ngân hàng và dân sự. Đây là chính sách nhân văn vừa bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân, vừa góp phần ổn định xã hội.

Tuy nhiên, để quy định thực sự đi vào cuộc sống, cần có hướng dẫn cụ thể, đồng bộ và sự giám sát chặt chẽ của các cơ quan tư pháp, trong đó có Viện kiểm sát nhân dân. Với trách nhiệm bảo vệ pháp chế xã hội chủ nghĩa, ngành Kiểm sát cần nhận thức rõ ý nghĩa, đồng thời tích cực thực hiện chức năng kiểm sát nhằm đảm bảo quy định này được triển khai đúng đắn, hiệu quả.                                                

Ngọc Châu-KV9 thực hiện